سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٢٢ - احساس نياز مطلق به خدا در پرتو تعاليم آسماني

براهين فلسفي و ادلة عقلي بپذيرد؛ اما در دل باور نداشته باشد. او مي‌پذيرد که زمين، آب و دانة گندم را خدا آفريده است؛ اما وقتي محصول گندم تبديل به آرد و سپس نان شد و در سفرة او قرار گرفت، او چندان باور ندارد که به خداوند احتياج دارد.

احساس نياز مطلق به خدا در پرتو تعاليم آسماني

در پرتو تعاليم و تربيت انبيا(عليهم السلام) انسان به اين باور مي‌رسد که او تنها به خداوند نيازمند است و اين اسباب، تنها ابزارهايي در اختيار خداوند هستند كه فقط به ارادة او تأثير مي‌گذارند. ازباب تشبيه، ممکن است يک کودک وقتي مي‌بيند که با زدن کليد برق، لامپ روشن مي‌شود، تصور کند که آن کليد، برق را ايجاد مي‌کند؛ درصورتي‌‌که کليد برق تنها وسيله‌اي براي انتقال جريان الکتريسيته به لامپ است تا انرژي الکتريکي را به نور تبديل كند. پس آن کليد تنها واسطة اتصال جريان برق است و دستگاه مولد برق است که انرژي را توليد مي‌كند و سيم برق مجراي انتقال و هادي آن برق است و نقش اساسي در اين فرايند از آنِ دستگاه مولد برق است.

با تنزل فراوان، اسباب اين عالم شبيه کليد برق هستند که به‌وسيلة آنها اراده و خواست خداوند به انجام مي‌رسد. اين واسطه‌ها از خود استقلالي ندارند و تابع خواست خداوندند. خداوند در جاي‌جاي قرآن ما را به اين حقيقت توجه مي‌دهد که مؤثر حقيقي در عالم، او است و عوامل و اسباب ظاهري، وسايط و ابزاري هستند در اختيار خدا که به‌اذن او تأثير مي‌گذارند و از خود استقلالي ندارند. ازاين‌رو اعتماد و اتکاي ما فقط بايد به خداوند باشد و اعتمادي به اسباب نداشته باشيم و باور کنيم که کارها فقط با اراده و اذن خداوند انجام مي‌پذيرد. ازجمله در سورة واقعه مي‌فرمايد:

أفَرَأيْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ * أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَ مْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ *لَوْ نَشَاءُ