سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٥٧ - مروري بر مطالب پيشين

گفتار شصت‌و‌دوم

زهد و وارستگي دوستان خدا و بي‌اعتنايي آنان به دنيا (٢)

مروري بر مطالب پيشين

در گفتار پيشين، فرازي از مناجات زاهدين را بررسي کرديم؛ فرازي که امام سجاد(عليه السلام) در آن از دنيا شکوه مي‌کنند که دنيا ما را گرفتار مکر و حيله‌هاي خود ساخته، و از مکر و خدعه‌هاي دنيا به خداوند پناه مي‌برند. دراين‌باره، پرسش‌هايي را طرح کرديم. يکي از آن پرسش‌ها اين بود که چرا مکر و فريب به دنيا نسبت داده، و ازاين‌جهت دنيا مذمت شده است؟ خلاصة پاسخ آن پرسش عبارت است از اينکه براي پيدايش هر پديده‌اي، چندين عامل مشارکت دارند که ما از آنها به مقتضي، اسباب، شروط سلبي، شروط ايجابي، عوامل اعدادي و عامل ايجادي تعبير مي‌کنيم و عنوان کلي و جامعِ آن علت‌هاي ناقصه، علت تامه است. به‌جهت اينکه هريک از آن عوامل در پيدايش معلول و پديده دخيل‌اند، مي‌توان آن پديده را به هريک از آنها نسبت داد. البته قانون بلاغت در سخن و موقعيت و مقام سخن ايجاب مي‌کند که ما در هر مقام، بر سبب خاصي تأکيد ورزيم و پديده را به آن سبب نسبت دهيم. معمولاً چون در قرآن کريم بيشتر بر توحيد تأکيد شده است و مردم به خداوند توجه داده شده‌اند و محور آموزه‌هاي قرآني، توحيد است، پديده‌ها اغلب به خداوند که علت ايجادي است نسبت داده مي‌شوند؛ براي نمونه در قرآن آمده است که