سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩ - اشاره اي به مراتب محبت

گفتار سي‌و‌هفتم

جايگاه محبت و انس با معبود

اشاره‌اي به مراتب محبت

در ادامة شرح و بررسي مناجات خمس عشر، مجال پرداختن به مناجات محبين فرارسيده است. محور بيانات نوراني امام سجاد(عليه السلام)در اين مناجات شريف، محبت به خداوند است كه طي مباحث گذشته بارها بدان پرداخته شده است. در اين مناجات چهار واژه به‌معناي محبت ذكر شده كه عبارت‌اند از: «محبت»، «ود»، «اراده» و «هيام». افزون بر آن چهار واژه، واژگاني نيز ذكر شده‌اند كه بيانگر مبادي، لوازم يا نتايج محبت‌اند.

چنان‌كه در برخي از گفتارهاي پيشين گذشت، در زبان فارسي تقريباً واژه‌هاي «خواستن» و «دوست داشتن» به مفهوم محبت به كار رفته‌اند؛ واژة اول حاكي از مرتبة نازل محبت، و واژة دوم حاكي از مرتبة شديدتر محبت است و واژگاني چون «دلدادگي»، «شيفتگي»، «دل‌بستگي» و «شيدايي» براي آثار محبت وضع شده‌اند. اما در زبان عربي، حدود بيست واژه براي محبت و لوازم و نتايج آن به كار رفته‌اند و از آن شمار، حدود هفت واژه حاكي از مفهوم و مراتب محبت هستند. به نظر مي‌رسد واژة «هوي» كه به‌معناي ميل و تمايل به محبوب است، براي اولين مرتبة محبت وضع شده است و «هواي نفس» كه به‌معناي دلخواه مي‌باشد، از همان ماده گرفته شده است. شايد