سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٠ - جلوه هاي معرفت فطري انسان ها به خدا در قرآن و روايات

شهود ناآگاهانه را به‌صورت تمايل فطري در خود به‌سوي خداوند مي‌يابيم. به‌دليل وجود ميل فطري به ربوبيت الهي است كه در هنگام خطر و گرفتاري به ياد خداوند مي‌افتيم و به او توسل مي‌جوييم. در حديث آمده است كه شخصي به امام صادق(عليه السلام) عرض كرد: دليل وجود خداوند چيست؟ حضرت فرمودند:

هَلْ رَكِبْتَ فيِ البَحرِ؟ قالَ: نَعَمَ. قَالَ: فَهَلْ عَصِفَتْ بِكُمُ الرّيحُ حَتّي خِفْتُمُ الْغَرْقَ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: فَهَلْ انْقَطَعَ رَجَاؤُكَ مِنَ الْمَرْكَبِ وَالْمَلاَحِينَ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَال: فَهَلْ تَتَبِعُكَ نَفْسُكَ اَنَّ ثَمَّ مَنْ يُنَجّيِكَ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: فَإِنَّ ذَلِكَ هُوَ اللهُ تَعَالَي؛[١] آيا سوار كشتي شده‌اي؟ گفت: آري. حضرت فرمود: آيا امواج دريا، شما را فرا نگرفت آن‌سان كه از غرق شدن ترسيديد؟ گفت: آري. حضرت فرمود: آيا اميد شما از كشتي و كشتي‌بانان قطع نشد؟ گفت: آري. حضرت فرمود: آيا در نفست خطور نكرد كه كسي هست كه تو را نجات مي‌دهد؟ گفت: آري. فرمود: آن‌كس، همان خداوند متعال است.

حضرت آن شخص دهري را كه منكر خداوند بود به تمايل فطري‌اش به خداوند توجه دادند كه در شرايط عادي مورد غفلت و فراموشي قرار مي‌گيرد و در شرايط سخت و بحراني غبار فراموشي از آن زدوده مي‌شود و درنتيجه انسان حضور خداوند را درك مي‌كند. آيات فراواني نيز در قرآن هست كه مضمونشان اين است كه انسان وقتي گرفتار سختي‌ها مي‌شود به‌‌سراغ خداوند مي‌رود؛ ازجمله آية:

وَإِذَا مَسَّ الإنْسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَ وْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأنْ لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ؛[٢] و چون آدمي را گزندي فرا رسد ما را بخواند به پهلو خفته، يا نشسته، يا