سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٢٧ - افراط و تفريط در زمينة امكان معرفت خدا و صفات او

گفتار پنجاه‌و‌يكم

جستاري در چيستي و گسترة معرفت خدا (٤)

افراط و تفريط در‌زمينة امكان معرفت خدا و صفات او

به مناسبت بررسي فراز اول از مناجات عارفين، دربارة مفهوم و امكان معرفت خدا سخن گفتيم. در اين گفتار، آن بحث را پي مي‌گيريم و مطالب خود را جمع‌بندي مي‌كنيم. نخستين پرسشي كه دربارة شناخت خدا مطرح مي‌شود اين است كه آيا ما مي‌توانيم خدا را بشناسيم؟ طبيعي است كه با وجود سفارش‌هايي كه دربارة لزوم شناخت خدا در آموزه‌هاي ديني شده و نيز با وجود راه‌هاي آفاقي و انفسي‌اي كه خداوند براي شناخت خود قرار داده، نمي‌توان گفت كه خدا را نمي‌شود شناخت. البته در‌زمينة امكان و حد شناخت خدا، افراط و تفريط‌هايي صورت پذيرفته كه آثار نامطلوبي نيز بر آنها مترتب مي‌شود؛ گرچه ممكن است گويندگان آن نظرات افراطي و تفريطي و قائلان به آنها خود متوجه آثار نامطلوب آراي خود نباشند.

گرايشي تفريطي، كه برخي شخصيت‌هاي درخور احترام براي تبيين و ترويج آن كتاب‌هايي نيز نوشته‌اند، اين است كه ما نمي‌توانيم خدا را بشناسيم و دربارة خدا بايد به آنچه در قرآن و سنت آمده بسنده كنيم؛ افزون‌بر‌اين، ‌ما قدرت فهم آنچه را در قرآن و سنت آمده است نيز نداريم؛ آنها را تعبداً ‌مي‌پذيريم و جز آن دو منبع آسماني و الهي،