سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٦ - علم حضوري پيشين انسان به خدا و ميثاق بندگي با او

روايات از علم حضوري پيشين انسان به خداوند خبر مي‌دهند كه در شرايط عادي، ناآگاهانه است و هنگامي‌كه توجه انسان از همه‌جا بريده شود، به وضعيت آگاهانه درمي‌آيد. مانند كساني كه براثر تلاش زياد در راه بندگي خداوند حضور و وجود خداوند را روشن‌تر و آگاهانه‌تر از هرچيز ديگر درك مي‌كنند.

در گذشته درك بعضي از مضامين آن آيات و روايات براي انسان‌ها دشوار بود، ولي به‌بركت پيشرفتي كه در علوم عقلي و تجربي حاصل آمده، تا حدودي فهم آنها براي ما ميسور شده است. خداوند در كلام خود از عالم ميثاق و عالم ذرّ خبر مي‌دهد كه همة انسان‌ها حضور خداوند را درك كرده‌اند و با او ميثاق بندگي بسته‌اند و مي‌فرمايد:

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ * أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ؛[١] هنگامي‌كه پروردگارت از پشت آدمي‌زادگان، فرزندانشان را برآورد و ايشان را بر خودشان شاهد قرار داد كه آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: چرا، شهادت داديم. [و خدا اين كار را انجام داد] تا روز قيامت نگوييد كه ما از اين مطلب غافل بوديم، يا نگوييد كه پدران ما پيش از اين شرك ورزيدند و ما نسلي بوديم از پَسِ ايشان [و دنباله‌رو آنان] پس آيا ما را به‌خاطر كارهاي باطل‌گرايان هلاك مي‌سازي؟

اين دو آيه از آيات مشكل قرآن ازنظر تفسير است و مفسران در مقام توضيح جمله‌جملة اين دو آيه و ارتباط مطالب آنها با‌هم و بيان لبّ معناي آنها، اختلاف‌نظرهايي دارند. سؤال‌هاي زيادي دربارة همة جملات اين دو آيه مطرح شده، تاآنجا‌كه برخي گفته‌اند كه اين دو آيه از