سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٤ - معناي ترس از خدا و ديگر عوامل

سزاي آن سخنان ناروا که دربارة خدا مي‌گفتيد و دربرابر آيات او گردنکشي مي‌کرديد، شما را به عذاب خوارکننده کيفر دهند.

همچنين در قرآن، خداوند نازل‌کننده باران معرفي شده است: وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ؛[١] «و اوست آن [خدايي] که باران سودمند را پس از آنکه [از آمدنش] نااميد شدند فرومي‌فرستد و رحمت خويش را مي‌گستراند [باران را مي‌پراکند و انواع گياهان و درختان و ميوه‌ها را پديد مي‌آورد]؛ و اوست دوست و کارساز [مؤمنان] و ستوده».

دليل اينکه يک پديده هم به خداوند و هم به ساير عوامل نسبت داده مي‌شود اين است که چندين عامل در پيدايش هر پديده‌اي دخيل‌اند؛ عواملي ازقبيل مقتضي، شرط، فقدان مانع و علت اعدادي که همگي عوامل طولي به شمار مي‌آيند و در طول علت ايجادي، يعني خداوند، تأثير مي‌بخشند. وقتي همة عوامل، ازجمله اراده و مشيت الهي تحقق يابند، علت تامة معلول و پديده محقق مي‌شود، که با وجود آن، معلول تحقق مي‌يابد. بديهي است که تأثير همة عوامل، ناشي از اراده و مشيت الهي است و ازاين‌جهت، خداوند مسبب‌الاسباب و علت‌العلل است که بدون اراده و مشيت او کاري انجام نمي‌پذيرد. با توجه به اينکه مجموعه‌اي از علل و عوامل در پيدايش معلول دخيل‌اند، مي‌توان معلول را به هريک از آن عوامل استناد داد. ازاين‌رو به‌اقتضاي مقام و موقعيت بيان، گاه معلول به مقتضي نسبت داده مي‌شود، گاه به شرط و گاه به علت اعدادي. البته هريک از اين عوامل، علت ناقصه و به‌تعبير‌ديگر جزء العله هستند و در طول اراده و مشيت الهي قرار دارند.

معناي ترس از خدا و ديگر عوامل

در بسياري از آيات و روايات، ضرورت ترس از خدا مطرح شده است. نيز در آيات و