تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٩ - شرح آيات
آنان از تمايلاتى منفى همچون تكبر و خود بزرگ بينى بود تا بتوانند به افقهاى بندگى و تسليم شدن به ارزشها و حق بالا روند، و اين خود مقتضى آن است كه رسولان از افراد بشر بوده باشند، تا تسليم شدن به ايشان تأثير كاملترى در آزمايش بشر داشته باشد و معلوم شود كه: آيا از تمايل به كبر رهايى يافته و به آسمان فروتنى نسبت به خدا رسيدهاند يا نه، در صورتى كه مىدانيم كه مبارزه بر سر سلطه و قدرت بزرگتر از هر مبارزه ديگر است، و شهوت رياست از هر شهوت ديگر شديدتر، و اين كه فرستادگان از آن جهت آمدند تا در ميان مردمان به داد داورى كنند، در صورتى كه طاغيان و گردنكشان به ستم فرمان مىراندند. و نيز از آن با خبر شوى كه چگونه از تسلّط خود دست برمىدارند و تسليم امر فرستادگان يا جانشينان و اوصيا و اولياى ايشان مىشوند. و اين در واقع آزمايش بزرگ براى طاغيان و تأييد كنندگان و پيروان ايشان و فتنه و آزمايشى است كه بيشتر نفوس ضعيف گرفتار آن شدهاند، و شكلى از آن در فرمان خداوند متعال به ابليس براى سجده كردن به آدم و نه نسبت به بزرگترين فرشتگانش آن را مشاهده مىكنيم كه سبب رد كردن و تمرّد ابليس نسبت به اين فرمان شد، و در اين خود تأكيدى است بر اين كه ظاهر قرآن شريعت است و باطن آن ولايت، از آن جهت كه خضوع انسان نسبت به بشرى همچون خودش به اعتبار ولايت داشتن بر او از جانب خدا امرى سخت دشوار است، و كافران نيز به همين گونه زير بار آن نمىرفتند.
«فَكَفَرُوا وَ تَوَلَّوْا- پس كافر شدند و به فرمان خدا پشت كردند.» به فرستاده خدا و رسالت او كفر ورزيدند و شكر اين دو نعمت را به جاى نياوردند، و از آن جا كه براى انسان زندگى در خلأ و بيكارى غير ممكن است، توجّه خويش را به ارزشهاى فاسد و رهبريهاى منحرف (گمراهى) معطوف داشتند، و شايد تولّى در اين جا به اين مفهوم بوده باشد، يعنى ولايت غير خدا را برگزيدند، چنان كه در تفسيرهاى آيه كريمه فَهَلْ عَسَيْتُمْ- إِنْ تَوَلَّيْتُمْ- أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ آمده است، و گاه كفر به معنى گزينش ايستارى نفسى و مبدءى است، در صورتى كه تولّى از ايستارى عملى و سياسى حكايت مىكند.