تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤٧ - شرح آيات

گفتند: يعنى بعضى از آنها بر بالاى بعضى ديگر قرار گرفته است، چنان كه خداوند در جاى ديگر قرآن گفته است لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ‌، [١٦] و چنان مى‌نمايد كه تطابق در اين جا به معنى دقت در تكامل و تناسق و از باب مطابقت و موافقت و بر ضد تناقض و تنافر است، و اگر اين بر چيزى دلالت داشته باشد، آن چيز دقت/ ١٤٢ در نظام حاكم بر جهان و اندازه قدرت و عظمت آفريدگار آن است، چه هر اندازه به جستجو و تلاش برخيزى، هيچ سوراخ و شكاف و عيبى در آفرينش خدا نخواهى يافت.

«ما تَرى‌ فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ‌- هيچ اختلاف و تفاوتى در آفرينش خدا مشاهده نمى‌كنى.» يعنى هيچ سوراخها و تناقضها، چه تفاوت به معنى اختلاف است، و اختلاف معنى تناقض دارد، و خدا گفته است أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً. [١٧] و نام «الرحمن» در اين جا هنگام سخن گفتن از نظام آفرينش آمده است، چه اين از بزرگترين تجليات رحمت او عزّ و جلّ است. آيا اگر نظام جهانى متناقض بود، امكان وجود زندگى بر سطح زمين فراهم مى‌آمد؟! هرگز ... و هر اندازه بيشتر درباره آفريدگان به تفكر بپردازيم، آن را محكوم به نظامى متقن و كمال يافته مشاهده مى‌كنيم: خورشيد با ماه اختلاف دارد، ولى يكى از آن دو كامل كننده مسير ديگرى است، بلكه به صورتى نقش خود را ايفا مى‌كند كه بدون ديگرى ميسّر نمى‌شود. گاه چنان مى‌پنداريم كه آن دو متناقض يكديگرند، بدان سبب كه يكى از آن دو (خورشيد) آتشى افروخته است و ديگرى (ماه) نورى ملايم، ولى يكى از آن دو صورتى براى ديگرى است.

لطافتى كه در تعبير قرآنى در اين آيه مشاهده مى‌شود، آن است كه در آغاز از آسمانهاى هفتگانه سخن مى‌گويد، ولى پس از آن كه وجود تناقض را نفى كرد،