تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨٩ - شرح آيات

كه بسيارى از عقايد كافران و ايستارهاى گمراه ايشان و همچنين كارهاى بدشان مبتنى بر انكار آخرت (وعده خدا) بود، و تو گويى انكار آخرت مى‌توانسته است وسيله‌اى براى دست يافتن ايشان به پندارها و ادّعايشان بوده باشد.

دوم: ادّعا به معنى مبالغه در دعا و خواندن، و بدين گونه به ايشان از جانب خدا گفته مى‌شد كه اين ساعت همان وعده‌اى است كه شما به آن كافريد و خواستار آنيد كه هر چه سريعتر وقوع پيدا كند. و اين خبر از دامنه انكار و استبعاد ايشان نسبت به ساعت مى‌دهد.

اين «قيل» و امثال آن عذابى نفسى در كنار عذاب مادّى است، كه گاه اثرش از آن شديدتر است، از آن روى كه مشتمل بر سرزنش و استهزا و مايه پيدا شدن حسرت در جانهاى ايشان است.

[٢٨] و پس از سخن گفتن درباره آخرت، خداوند به فرستاده خويش فرمان مى‌دهد كه براى كافران به صورت خاص و براى باقى مردمان/ ١٨١ به صورت عام، مجموعه‌اى از بينشها و ملاحظات را بيان كند كه تأثيرى مهم در ايمان انسان و واقعيت آن در زندگى دارد.

«قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَ مَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنا- بگو چگونه تصوّر مى‌كنيد كه اگر خدا مرا و كسانى را كه با منند هلاك كند يا مشمول رحمت خويش قرار دهد.» براى هلاك در قرآن دو معنى است كه: يكى از آنها مرگ و فنا است، چنان كه خدا در قرآن مى‌گويد وَ لَقَدْ جاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّناتِ فَما زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جاءَكُمْ بِهِ حَتَّى إِذا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا، [٥٥] و ديگرى مردن همراه با ديدن عذاب و ناراحتى، همچون در اين گفته خداى تعالى وَ ما كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرى‌ إِلَّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ‌، [٥٦] و اين آيه ما را به حقايق آينده متوجه مى‌سازد