تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٧٢
امر است كه اعتماد كردن بر گفته كاهنان و اخبار ايشان در معرض اشكال و شك قرار مىگيرد، از آن روى كه منابع خبرهاى ايشان ممكن است راست و صواب باشد يا دروغ و خطا.
ابن عباس و مجاهد و قتادة گفتهاند كه: آنان بر مذاهب مختلفند، مسلمان و كافر، و صالح و غير صالح. و شيخ الطائفه گفت: «طرائق» جمع طريقه است، و اين جهتى پيوسته است و با مرتبهاى پس از مرتبه ديگر و معنى آيه چنين است: ما بر طريقههاى متباين بوديم، و هر فرقه صاحب آن را از ديگران جدا مىكرد، به همان گونه كه پارچه بريده شده آن را از پارههاى بريده شده ديگر جدا مىكند. [٢٦] و خلاصه كلام آن كه: آنان در مذهبها و جهتگيريها با يكديگر مختلف بودند، و در هر فرقه نيز افراد آن از لحاظ درجه صلاح و فساد با يكديگر تفاوت داشتند.
در كنار بيان قرآن از تصور جنيان درباره علم غيب، كه منافى با پندارهاى مربوط به خدا يا نيمه خدا بودن آنان است، از ناتوانى و عجز ايشان، به عنوان افرادى آفريده، از مقاومت كردن با اراده خواست خدا، و بلكه حتى ناتوانى آنان از گريختن از تسلط و حكومت او سخن مىگويد، و اين چيزى است كه فرهنگ شرك ورزيدن به ايشان را برمىاندازد.
«وَ أَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِي الْأَرْضِ- و ما دانستيم كه هرگز نمىتوانيم خدا را در زمين عاجز كنيم.» به صورت مستقيم و از راه ايستادگى در برابر او، يا به صورت غير مستقيم و از طريق جستن بر سنّتهاى او از طريق برهم زدن آنها، و اگر چنين قدرتى در نزد جنيان موجود بود، شياطين ايشان آنها را آشكار مىكردند، و بسيارى از قوانين و نظامهاى طبيعت را ويران مىساختند، ولى آنان از اين كار عاجزند ... و همين امر ما را به آن راهنمايى مىكند كه آنان، همچون ما، محكوم به اراده و سنتهاى خداوند متعالند، پس اين خطا است كه بعضى از افراد بشر به ايشان اعتماد كنند و به آنان
[٢٦] - التبيان، ج ١٠، ص ١٥١.