تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨٩ - شرح آيات

بنا بر اين تكذيب آنان به قارعة از حقيقت واقعى چيزى را تغيير نداد، بلكه آنان را در دنيا، پيش از آخرت، در معرض كوفتن و زدن قرار داد، و ما كه از اخبار گذشتگان آگاه مى‌شويم، واجب است كه آن را براى خود حاقه‌اى بگيريم كه براى ما سنت جزا را كشف مى‌كند، و بنا بر آن حقيقت داشتن ساعت و قيامت و بعث (آخرت) را.

/ ٢٧٤ [٩- ١٠] و سياق صورتهاى ديگرى را عرضه مى‌دارد كه از همين حقايق ما را آگاه مى‌سازند: استيلاى خدا بر زندگى و سنت جزا و آخرت. و قرآن بر شماره مثالها مى‌افزايد تا در نزد ما ذرّه‌اى شك و شبهه در اين باره باقى نماند كه آن حوادث تصادفى بوده است، و در نتيجه به هر چه عميقتر شدن ايمان به خدا و جزا دسترس پيدا كنيم.

«وَ جاءَ فِرْعَوْنُ وَ مَنْ قَبْلَهُ وَ الْمُؤْتَفِكاتُ بِالْخاطِئَةِ- و فرعون و كسانى كه پيش از او بودند و واژگون شدگان به خطا كارى پرداختند.» يعنى به ارزشها و كردارهاى دور از حقّ و صواب، همچون ستم كردن و خود بزرگ بينى و شرك و ادعاى ربوبيّت، و درباره پيشينيان فرعون دو گفته است

يكى آن كه آنان ملتها و قرنهاى پيش از وى بوده‌اند كه خدا ايشان را هلاك كرد، و ديگرى- كه آن نيز صحيح است- اين كه: فرعون حلقه‌اى از يك نظام سياسى بود كه بر مصر فرمانروايى مى‌كرد، و پيشينيان وى حلقه‌هاى ديگرى از همين نظام بودند. و امام صادق- عليه السلام- درباره اين گفته خداى: «و جاء فرعون» گفت: «يعنى سومى و پيش از او اوليان»، [١٩] و آثار و مطالعات تاريخ سياسى مصر، [٢٠] نيز به همين گونه اشاره مى‌كنند، و شايد بهتر آن است كه دو نظر با يكديگر جمع و گفته شود كه «من قبله» همه كسانى را كه پيش از فرعون بوده‌اند، از پادشاهان مصر و ديگران شامل مى‌شود.