تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦١ - شرح آيات

عذاب كننده پروردگار صاحب عزت متعال و جبّار است.

«مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعارِجِ‌- از خداى صاحب بخششها و نعمتها.» بعضى گفته‌اند كه كلمه «ذى المعارج» نامى براى خداى عزّ و جلّ نيست، و در الدر المنثور آمده است كه: احمد و ابن خزيمة از سعد بن أبى وقّاص روايت كرده‌اند كه او شنيد كه مردى مى‌گويد: لبّيك ذى المعارج، پس به او گفت: البتّه ذو المعارج است، ولى ما با رسول اللَّه (ص) بوديم و او چنين نمى‌گفت، [٣] ولى ظاهرا نامى براى خدا است، از آن جهت كه در دعاهاى حج وارد شده و گفته‌اند كه: مستحبّ است در عمل تلبيه (لبيك گفتن) گفته شود: «لبّيك ذا المعارج لبّيك»، بنا بر آن كه نص قرآن در اين باره آشكار است و مقياس همان است.

در معنى معارج چند قول آمده است، از جمله: فواضل (بخششها و انعامها) كه عموم مفسّران بر آن‌اند، و صاحب مجمع البيان بر آن افزوده است، و درجاتى كه خدا به انبيا و اوليا در بهشت عطا مى‌كند، چه او منازل بلند و درجات پاكيزه به آنان مى‌بخشد، [٤] و علامه طوسى در التبيان گفته است: جاهاى عروج كردن و بالا رفتن در آسمانها است، [٥] و صاحب الميزان گفته است: و آن مقامات ملكوت است، و گفت: درجاتى است كه در آنها اعتقاد حق و عمل صالح بالا مى‌رود، و خداى تعالى گفت إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ‌، [٦] و گفته‌اند كه جايگاه بالا رفتن فرشتگان است ... و ممكن است همه اين گفته‌ها صحيح باشد، چه ريشه لغوى كلمه همه آنها را با هم جمع مى‌كند ... زيرا كه معارج جاهاى بالا رفتن است/ ٣٤٤ كه در آنها مرتبه‌اى پس از مرتبه ديگر قرار گرفته است. چنان مى‌نمايد كه تأويل آن در اين جا صاحب جاهاى بالا رفتن به هم پيوسته است كه از آيه دوم به‌