جوابى چنين داشته باشد: سنّت از بين رفتن امتهاى گذشته قائم بر اين اساس است كه امت تازه جايگزين شده، به سبب نزديك بودن با فطرت آفريدگى و آلوده نبودنش به تباهى و انحراف، از امتى كه برافتاده بهتر و برتر بوده باشد. خدا قوم نوح را هلاك كرد، و زمين را از فساد و انحراف ايشان پاك ساخت، و پس از آن قومى صالح را پديد آورد (كه از نسل نجات يافتگان در سفينه نوح بودند)، سپس فرعون و قوم او را هلاك كرد و سرزمينهاى ايشان در تصرف بنى اسراييل درآمد كه امتى مؤمن بودند ... و بدين گونه آفريده خدا جز صالح و شايسته نيست، چنان كه خود او سبحانه و تعالى گفته است لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ‌.

«وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ‌- و چيزى نمى‌تواند بر ما پيشى گيرد.» هيچ كس ما را عاجز نتواند كرد، و در كار آفرينش هيچ درماندگى نخواهيم داشت،/ ٣٨٢ و آموزگار ما تجربه آموختن از هيچ كس نيست و نيازى به شريك و معين نداريم، سبحان اللَّه ... ولى حكمت او مقتضى مهلت دادن است. و شيخ الطائفة با اشاره به اين بخش از آيه چنين گفته است: گفته خدا در اين آيه عطف بر جواب قسم و معناى آن چنين است: آن كفار مى‌خواستند كارى كنند و به صورتى پيش افتند كه عذاب به ايشان نرسد، ولى به اين پيشى گرفتن دست نيافتند و عقاب از آنان عقب نماند و معنى آيه چنين مى‌شود: ما با فوت شدن عقابمان از ايشان از آنان عقب نمانديم. [٧٤] و از كلمه معنى غلبه و پيروزى احساس مى‌شود، بدان سبب كه هر كس در مسابقه وارد شود و ديگران بر او پيشى گيرند، مغلوب است، و خداوند متعال برتر از آن است كه كسى بر او پيروز شود و او بر هر چيز توانا است. [٧٥] در آيه‌ نُبَدِّلَ خَيْراً مِنْهُمْ‌ مايه اختلاف در چگونگى بدل كردن شده است، پس به قولى: با هلاك كردن ايشان و آفريدن جز ايشان، و به قولى ديگر

به اين كه خداوند متعال رسول ايشان را عوض كند، و آنان را كه تكذيب مى‌كردند و

[٧٤] - التبيان، ج ١٠، ص ١٢٩.

[٧٥] - در سورة النجم و جاهاى ديگر از معنى (لا اقسم) سخن گفته‌ايم و به آنجا رجوع كنيد.