نظم و ... و ... آن، و از لحاظ معنى به راهنمايى و معانى آن، و آن كس كه قدرت فهم ظاهر و باطن قرآن را داشته باشد، بدون كمترين شكى يقين خواهد كرد كه فراهم آوردن اين كتاب بزرگ از قدرت جنّ و انس خارج است، و به همين معنى كلمه «تنزيل» اشارتى دارد، چه هيچ چيزى جز از جايگاهى بلند تنزيل پيدا نمى‌كند و فرود نمى‌آيد، و به تعبير ديگر: اگر خداوند متعال به لطف خود اين رساله را فرو نمى‌فرستاد،/ ٣٢٠ دانايان- با هر اندازه نبوغ و شايستگى و قدرت- توانايى بالا رفتن به مقامى را نمى‌داشتند كه كتابى همچون آن تدوين كنند، نه با شعر و نه با كهانت، و اگر دو تمدن جنّ و انس با يكديگر براى اين منظور همكارى كنند باز چنين است قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى‌ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً. [٩٤] ثانيا: خداى تعالى در كتابش با صفات و اسماء حسناى خود تجلّى پيدا مى‌كند، و كتاب او از آغاز تا انجام هدايت كننده ما به سوى او است، و آن كس كه آيات آن را مى‌خواند و به تدبّر در كلمات آن مى‌پردازد، با بصيرت ايمان و يقين پروردگار خويش را مى‌بيند. امام صادق (ع) گفت: «خدا براى آفريدگانش در كلام خود تجلّى كرده و آشكار شده است، ولى آنان او را نمى‌بينند»، [٩٥] و امام على (ع) گفت: «پس خدا محمّد (ص) را برانگيخت ... با قرآنى كه معنى آن را آشكار نمود، و اساسش را استوار فرمود تا بندگان را كه نسبت به پروردگار خويش نادان‌اند درباره او دانا كند، و پس از آن كه انكار او مى‌كردند به او اقرار كنند، و او را نيك بشناسند، از آن پس كه خود را ناآشنا بدو مى‌نمودند. پس خداى سبحان، در كتاب خويش- قرآن-، بى آن كه او را ببينند خود را به ايشان آشكار گردانيد، بدانچه از قدرتش به آنان نماياند، و از قهر خود ترساند. و اين كه چگونه با كيفرها، آن را كه بايد نابود گردانيد، و با داس انتقام خرمن هستيشان را درويد». [٩٦]

[٩٤] - الاسراء/ ٨٨.

[٩٥] - بحار الانوار، ج ٩٢، ص ١٠٧.

[٩٦] - نهج البلاغة، خطابه ١٤٧، ص ٢٠٤.