تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٥ - داستان مالكان باغ جنت

گونه مكر خدا با مكر آدمى رو به رو مى‌شود و آن را همچون گردى پراكنده شده (هباء منثورا) مى‌سازد وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ‌، [٤٩] و اگر بتوانند مكر خود را از مسكينان پوشيده نگاه دارند، آيا اين امكان بر ايشان وجود دارد كه آنان را از داناى پنهان و آشكار بپوشانند؟ هرگز ... و خدا گذرنده‌اى را بر ايشان فرستاد تا اين حقيقت را براى ايشان به اثبات برساند، و شايد آن گذرنده شبگردى بوده است «و هم نائمون» تا قضيه تأثيرى ژرفتر داشته باشد و آنان بدانند كه پاداش و جزا از جنس عمل است، پس به همان گونه كه آنان مكر خود را از گذرندگان پنهان داشتند، خدا نيز مكر خود را از آنان پنهان نگاه داشت و نگذاشت كه آن را با چشمهاى خود ببينند.

[٢١- ٣٣] چون طبيعت آدمى چنان است كه اگر چشم به راه امرى مهم باشد به سرعت از خواب بيدار مى‌شود، آنان نيز- چنان كه به نظر مى‌رسد- پيش از طلوع سپيده صبح بيدار بودند.

/ ٢٢٣ «فَتَنادَوْا مُصْبِحِينَ‌- يكديگر را براى برخاستن در صبحگاه از خواب صدا كردند.» عملا ضرورت هر چه زودتر به باغ رفتن را به ياد يكديگر آوردند و درباره آن تأكيد كردند كه

«أَنِ اغْدُوا عَلى‌ حَرْثِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صارِمِينَ‌- كه اگر قطعا خيال بريدن داريد، صبحگاه برخيزيد و بر سر كشته خود رويد.» يعنى براى اين كار هيچ وقت شايسته‌تر از آغاز صبح نيست. و اصل حرث به معنى كندن و زير و رو كردن خاك با خيش براى كشتن دانه يا درخت در آن است، و «حرثكم» به معنى حاصلى است كه براى كشتن و به ثمر رساندن آن متحمل رنج شديد، و در اين گفته اشاره‌اى به اين امر است كه شما كسانى هستيد كه اين محصول را از آغاز كشتن تا اكنون كه به ثمر رسيده است با تحمل رنج‌