تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣٥ - رهنمودهايى از آيات

«وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً- و خدا روياند شما را از زمين رويانيدنى.» شيخ الطائفه ابو جعفر طوسى گفته است: پس انبات بيرون آوردن گياه از زمين است با گذشتن از مرحله‌اى پس از مرحله ديگر، و تقدير در «أنبتكم نباتا» آن است كه شما همچون گياه روييديد، بدان جهت كه «أنبت» از ديدگاهى دليل بر نبت و روييدن است كه متضمن آن است، [٢٩] و صاحب مجمع البيان در آن چنين گفته است: يعنى از مبدأ آفرينش آدم، چه آدم از زمين است و مردمان فرزندان اويند، و اين همچون گفته ديگر او است وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً، و به قولى ديگر: رويانيد همه خلق را با خوردن آنچه از زمين مى‌رويد، و گفته‌اند كه معنى آن چنين است: رويانيد شما را از زمين با بزرگ شدن پس از كوچكى، و دراز شدن پس از كوتاهى. [٣٠] بنا بر اين انسان پسر زمين است، و از اين لحاظ فرقى ميان او و فرد فرد فرزندان او وجود ندارد، پس با آن كه او- عليه السلام- به صورت مستقيم از خاك آفريده شد، پس از تجزيه و تحليل علمى واقعى به اين واقعيت دست مى‌يابيم كه اصل همه ذرات بدن آدمى در زمين است.

«ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيها- سپس شما را به آن باز مى‌گرداند.» همان گونه كه شما را از زمين و خاك بيرون آورد، پس از مردن بدن شما تحليل و تجزيه پيدا مى‌كند و وارد خاك مى‌شود.

/ ٤١٦ «وَ يُخْرِجُكُمْ إِخْراجاً- و شما را بيرون مى‌آورد بيرون آوردنى.» از طريق بعث و نشور، و اين را مى‌دانيم كه ميان انسان و گياه تشابهى در تطوّر و تكامل و اطوارى كه از آنها مى‌گذرد وجود دارد، حتى در بيرون آمدن از زمين كه در روز بعث همچون زهدان مادر مى‌شود و خدا چهل روز بر آن باران مى‌بارد، و