تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣٦ - رهنمودهايى از آيات

آن گاه زمين شكافته مى‌شود و مردمان شتابان از خاك خارج مى‌شوند و به جانب محشر به راه مى‌افتند.

«وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِساطاً- و خدا زمين را براى شما گسترده آفريد،» كه بر آن فرش مى‌گستريم و بر آن راه مى‌رويم، و جعل به معنى تمهيدى است كه به لطف و رحمت خدا از طريق قوانين طبيعى صورت مى‌گيرد، و آفريدن زمين به صورتى است كه زندگى را بر آن ميسّر و امكان پذير مى‌سازد.

«لِتَسْلُكُوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً- تا بر راههاى گسترده آن آمد و شد كنيد.» يعنى راههاى فراوان وسيع، و به قولى: راههاى مختلف، و فج راه ميان دو كوه است، [٣١] و اين آيه تأكيدى بر آن است كه خداوند متعال زمين را براى ما گسترده و هموار ساخت، چه اگر چنين نمى‌بود، به راههايى ميان نقاط مختلف آن دسترسى پيدا نمى‌كرديم، و از آيات الاهى يكى آن است كه هيچ نقطه‌اى بر زمين يافت نمى‌شود مگر اين كه آدمى مى‌تواند از راهى خود را به آن برساند، و گفته خدا «سبلا» به صورت جمع حكايت از فراوانى و گوناگونى راهها است، و گستردگى زمين اعم از راههاى خشكى و دريايى و هوايى است.

و اين كه گفتيم: فجاج راههاى ميان كوهستانها است، عملا اين واقعيت وجود دارد كه اغلب راههاى خشكى از ميان سلسله كوه‌ها مى‌گذرد، و اين كه خدا از اين گونه راهها ياد كرده، مخصوصا براى آن است كه آيت و دليل بودن آنها بيش از آن راهها است كه از دشتها و صحراها مى‌گذرد.

[٢١] بدين گونه پروردگار ما سبحانه و تعالى اين نعمتها را از آن روى به ياد ما آورد تا مگر از بخشندگى نعمت عظيم او بر خودمان آگاه شويم، و جز او چيز يا كسى را نپرستيم،/ ٤١٧ و يادآورى نوح- عليه السلام- براى قومش از بخششها و نعمتهاى الاهى، براى برانگيختن عقلها و ضماير ايشان بود كه گمراهى آنها را در