تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٨٢
بر طريقه كه ذكر آن گذشت براى بشريت اين همه را تأمين مىكند، بدان جهت كه ايمان به خدا و ايمان به بصيرتهاى وحى است كه قلبها و عقلها را سيراب مىكند، و تمدّن مبتنى بر سعادت و رستگارى آينده را بنا مىكند.
چون هدف دنيا آزمايشى است تا از طريق آن جوهر و معدن مكلّفان و نهفتههاى ايشان آشكار شود، مسئله در حد استقامت بر طريقت از جانب آفريدگان، و نوشاندن آب/ ٤٦٢ شيرين و گوارا از جانب خدا، پايان نمىپذيرد، بلكه فتنه و آزمايش نيز ضرورت دارد كه قضيهاى اساسى است و هدف آفرينش آن را ايجاب مىكند، و اين كه دنيا آخرين خانه نيست.
«لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ- تا ايشان را در آن بيازماييم.» به منظور شناخته شدن طبيعت ايشان و اين كه در برابر نعمتهاى خداى عزّ و جلّ چه ايستارى برگزيده بودند، مخصوصا از آن روى كه مسير تمدّنى امتها و ملتها با نسلى ملتزم و صاحب استقامت آغاز مىشود كه كاخ تمدّن را بنا مىنهد، و سپس با ناسپاسى در برابر نعمت انحراف حاصل مىكند، يا پس از آن آيندگانى آن را به ميراث مىبرند كه ارزشها را ضايع مىكنند و به پيروى از هواها و شهوتهاى خويش مىپردازند. اما امتى كه پيش از فراخى زندگى و پس از آن در استقامت بر طريقه رستگار مىماند، جايگاه عنايت خدا مىشود، و به پاداش سپاسگزارى از خدا به فضل و بخشش بيشترى از جانب او نايل مىشود، و بر عكس آن، امتى كه گرفتار غرور نسبت به كارهاى انجام دادهاش مىشود، و فريب زينت زندگى دنيا و فضل خدا را بر خودش مىخورد، در مجراى انحطاط و عذاب فرو مىافتد.
«وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذاباً صَعَداً- و هر كس كه از ياد پروردگارش اعراض و دورى كند، او را به عذابى سخت مىكشاند.» گفتهاند: آن عذابى است كه با گذشت زمان افزايش پيدا مىكند و بالا مىرود، و امت و ملتى كه از گذرگاه حق گمراه شود، رنگهايى از عذاب با انواع گوناگون و فزاينده در كيفيت خواهد ديد، و به قولى: آن عذاب دردناكى است كه به مغز سر صعود مىكند، و به قولى ديگر: صعود و بالا رفتن از كوهى در جهنم است