تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠١ - شرح آيات
آن روز هشت فرشته بر بالاى سر خود حمل مىكنند.» از بزرگترين فرشتگان خدا، و شايد بزرگترين آنها به صورت مطلق، و «فوقهم» را به دو صورت تفسير كردهاند: يكى بالا از لحاظ مسافت، و ديگر بالا از جهت مرتبت، پس اين هشت فرشته عرش را از اركان آن حمل مىكنند، و همراه آنان فرشتگانى ديگرند كه از اطراف ديگر عرش حامل آنند، يا اين كه هشت فرشته بر ديگران رياست دارند و از لحاظ مرتبه در فوق آنان قرار دارند، و بدين گونه روايات حاكى از اين كه شماره آنان هشت است، با روايات ديگرى كه شماره را بيش از اين مىداند، با يكديگر قابل جمع مىشود.
امام على بن الحسين (ع) در صفت آفرينش عرش گفته است: «آن را هشت ركن است، و بر هر ركن از آن چندان فرشته موكّلند كه شماره آنان را كسى جز خدا نمىداند، و شب و روز بدون سستى تسبيح خدا مىگويند»، [٣٨] و امام صادق (ع) گفته است: «حاملان عرش خدا/ ٢٨٥ چهارند: يكى از ايشان به صورت آدميزاد است و از خدا براى فرزندان آدم طلب روزى مىكند، [٣٩] و دومى شكل خروس دارد و روزيخواه پرندگان است، و سومى صورت شير دارد و براى جانوران طلب روزى مىكند، و چهارمى شكل گاو دارد و خواستار روزى بهايم، و از آن زمان كه فرزندان اسراييل به گوساله پرستى پرداختند، سرش را فرو افكنده است، و شماره آنان در قيامت به هشت مىرسد». [٤٠] مفسّران درباره چيزهايى سخن گفتهاند كه لزومى نداشته است، و درباره شكل و شماره فرشتگان با يكديگر اختلاف پيدا كردهاند، و ما به اين گونه بحثها نمىپردازيم، در صورتى كه امامان راهنما- عليهم السلام- به رد كردن افكار ماده پرستانى پرداختهاند كه براى اثبات معتقدات تجسّمى و تشبيهى خويش، به ميانجيگرى فهم نادرستى كه از اين آيه پيدا كرده بودند و عرش خدا را به تخت
[٣٨] - ابراهيم/ ٤٨.
[٣٩] - نور الثقلين، ج ٥، ص ٤٠٤.
[٤٠] - همان جا.