تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣١٠ - شرح آيات

قيامت به خواندن آنها دعوت مى‌كنند.

[٢٠] خداوند متعال تأكيد مى‌كند كه ايمان داشتن به جزا (الآخرة) اصل و ريشه هر كار خير است، و اساس هر عمل صالح در زندگى مؤمنان، و اين همان انگيزه‌اى است كه در پشت سر صالحات قرار گرفته است، و وجه مشترك ميان همه آنها است، و اين حقيقت هنگامى آشكار مى‌شود كه استقراء دقيقى در زندگى يكى از اصحاب يمين، كه اين حقيقت را در صفوف محشر در آن روز آشكار مى‌سازد، به عمل آوريم

«إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ‌- چنان گمان مى‌كردم كه امروز با حساب خويش ملاقات مى‌كنم.» نگفته است كه «خواهم دانست» يا از حساب خود «آگاه خواهم شد»، بدان سبب كه آدمى بر نفس خود بصير و آگاه است و همو است كه كتاب اعمال خويش را شخصا مى‌نويسد ... بنا بر اين از حساب خود، و لو به صورت اجمالى، آگاهى دارد، پس مؤمنان چگونه به محاسبه حسابهاى خويش مى‌پردازند؟ مقصود آن است كه به زودى با كسى رو به رو خواهم شد كه او خدا است و به حساب من رسيدگى مى‌كند و به سزاى خود خواهم رسيد، بدان سبب كه آنچه به ذات خود مقصود است پس از حساب است. و معنى آيه آن مى‌شود كه: آنچه در كتاب از صالحات مى‌خوانيد، ميوه درخت ايمان به آخرت است، و روييده‌اى است كه ريشه آن به همين باز مى‌گردد.

در معنى «ظن» و گمان تعبيرهاى مفسران با يكديگر اختلاف دارد، زمخشرى و پيرو او فخر رازى گفته‌اند: يعنى دانستم، و از آن جهت گمان به جاى علم نشسته است كه گمان غالب، در عادات و احكام، جانشين علم مى‌شود، و مى‌گويند: «بر گمانى همچون يقينم كه كار فلان/ ٢٩٥ و فلان خواهد شد»، [٥١] و اين طرز تصور ضعيف است، بدان سبب كه براى آن كه ظن در اين جا به معنى علم و يقين‌