تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣١١ - شرح آيات
باشد كه اغلب مفسران بر آن رفتهاند و نصوص بر آن دلالت دارد، سست و ضعيف مىنمايد. امام على (ع) در مورد كسى كه درباره اشكالاتى در معنى آيه إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ و آيه وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا از او پرسش كرده بود، گفت: آيه إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ مىگويد كه «من گمان كردم كه برانگيخته مىشوم و مجاب مىشوم»، و اين گفتهاش براى منافقان است كه
وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا كه ظن ذكر شده در آن به معنى ظنّ شك است، و ظن يقين نيست، و ظن بر دو گونه است: ظن شك و ظنّ يقين، پس هر ظن كه درباره معاد باشد ظن يقين است، و آنچه به امر دنيا ارتباط پيدا كند ظن شك». [٥٢] به نظر من چنان مىرسد كه ظن در اين آيه مرحلهاى پيشرفته از علم و يقين است، بدان سبب كه به معنى حاضر كردن و تصور است، چه مؤمنان پرهيزگار فكر خود را درباره آخرت متمركز مىسازند و صحنههاى غيبى آن را چنان تخيّل مىكنند كه در برابر چشمانشان حضور پيدا كرده است، پس گاه بهشت را با نعيمى كه در آن است تصور مىكنند، و گاه به تصور آتش و عذاب سخت آن مىپردازند، و اين همان عاملى است كه بيم و اميد را در آنان به وجود مىآورد، و بلكه بهشت و دوزخ را با كمال وضوح در اعمال دنيوى خويش مشاهده مىكنند.
يقين مؤمنان به وجود حساب، آنان را در زندگى بر اساس همين يقين به حركت درمىآورد، پس خود به حساب خويشتن مىرسند، و در آن مىكوشند كه صفحات كتابنامه عملشان منوّر شده از صالحات اعمال باشد، و به همين سبب لغت و زمان ايشان در زندگى لغتى رياضى است كه در آن حسابهاى دقيق در روابط و زمانها و كوششها و انفاق و ... و ... ايشان مشاهده مىشود.
[٢١- ٢٣] وحى گوشهاى از نعيم هر يك از اصحاب يمين را آشكار مىسازد و مىگويد
«فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ- پس در زندگى مايه رضايت و خشنودى به سر مىبرد.»
[٥٢] - كتاب التوحيد شيخ صدوق، ص ٢٦٧.