تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٦٨ - شرح آيات

با مراجعه به آغاز آيه، و مقابله كردن آنها با آيات پيشين ٤٨ و ٥٠ و ٥٢، به اين نتيجه مى‌رسيم كه خطاب كردن به صورت تثنيه «ذواتا، فيهما» به دو جنت آمده، ولى در اين جا اشاره به صورت جمع «فيهن» است كه مى‌تواند يا از جهت پيوستگى به «فرش» باشد كه نزديك است، و مؤمنان با همسرانشان بر آنها مى‌نشينند كه خداوند درباره آن گفته است مُتَّكِئِينَ عَلى‌ سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ وَ زَوَّجْناهُمْ بِحُورٍ عِينٍ‌ «تكيه كنندگان بر تختهايى به صف چيده شده كه حور العين را به همسرى ايشان درآورده‌ايم»، [١١٥] و نيز گفت هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ فِي ظِلالٍ عَلَى الْأَرائِكِ مُتَّكِؤُنَ* لَهُمْ فِيها فاكِهَةٌ وَ لَهُمْ ما يَدَّعُونَ‌ «آنان و جفتهاشان (همسرانشان) در سايه‌هايى بر اريكه‌ها تكيه كرده‌اند* آنان را است ميوه و هر چه بخواهند»، [١١٦] و اين عطف كردن شبيه است به اتصال آيه ٥٨ به آيه ٥٦، و يا ممكن است معنى چنين باشد: در دو جنت ياد شده- كه اساس است- جنتهاى فراوانى وجود دارد كه هر يك براى خود داراى كاخها و حوريان مخصوص است، و بعضى از مفسران گفته‌اند كه: اين پيوسته به آيه پيشين‌ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌ است به اين اعتبار كه حورى جزئى از آن آلاء بوده باشد، و اين كه رحمت خدا از هر سو بر انسان احاطه دارد، و تا آخرت امتداد پيدا مى‌كند و در آن جا- در بهشت- براى مؤمنان چنان گسترش مى‌يابد كه به هيچ وجه قابل مقايسه با دنيا نيست، چه در بهشت تجلى اعظم نام الرحمن صورت پذير مى‌شود كه نعمتهاى ممتاز از لحاظ كميّت و نوع و تنوع در آن وجود دارد، و اگر در دنيا چنان بود كه نعمت خدا به نيكوكار و بد كار هر دو مى‌رسيد، در اين جا تنها اختصاص به مؤمنان دارد، از آن جهت كه آخرت سراى جدايى مؤمن و جز مؤمن از يكديگر است.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌ آرى، اى گروه جن و انس! شما گاه آيات خدا را تكذيب مى‌كنيد، و به‌