خود كند، بدان جهت كه بزرگترين وسيله براى انسان خواستار تسلط بر طبيعت علم و دانش است، و خدا اين نعمت را به ما عنايت كرده، به همان گونه كه در طبيعت حالت اجابت كردن خواسته‌هاى ما را به وديعه نهاده است.

سپس تكذيب يكى از قوانين يا حقايق واقعى از جانب ما، سبب آن مى‌شود كه راه بر ما بسته شود و به آنچه مى‌خواهيم نرسيم.

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌.

/ ٣٢٧ يكى از نعمتهاى خدا بر ما آن است كه راه يافتن و نفوذ به اقطار آسمان و زمين را ممكن ساخته، و در اين خير و خوشى فراوان براى بشريت قرار داده است، ولى ما گاه به تكذيب اين نعمت مى‌پردازيم، و آن وقتى است كه مستقيما چنين قدرتى را تكذيب مى‌كنيم چنان كه پدران ما چنين كردند، با حقيقت داشتن آن را درمى‌يابيم ولى آن را در امور زيانبخش به كار مى‌گيريم، همچون تكبّر ورزيدن در زمين، يا به جاى اين كه در مقابل اين نعمت بزرگ سپاسگزار خدا باشيم، به كفران نعمت او برمى‌خيزيم، و در آن هنگام امكان آن هست كه خدا ما را عذاب دهد و هيچ يار و ياورى نداشته باشيم، در آن هنگام كه آتشى بيدود و پر زبانه و سخت داغ را در برابر خود مشاهده مى‌كنيم.

يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ‌ «بر شما شراره‌هايى از آتش و مس فرستاده مى‌شود و كسى به يارى شما برنمى‌خيزد.» شايد آيه در اين جا، علاوه بر انديشه‌اى كه ذكر آن گذشت، به حقيقتى علمى نيز اشاره داشته باشد، و آن خطرهايى است كه انسان در سفرهاى فضايى با آنها رو به رو مى‌شود، و مانع رسيدن او به مقصدى است كه در نظر گرفته بوده است، و از آن جمله است بنا بر تصريح قرآن، گازهاى افروخته كه علم نيز وجود آنها را تأييد مى‌كند، و پاره‌هاى فلزى ملتهبى كه به اسم شهابها و شهابسنگها خوانده مى‌شود، و اين آخرى چيزى است كه بر قوانين و موانع ديگرى اضافه مى‌شود كه از نفوذ جلوگيرى مى‌كند و انسان بايد بر آن مسلط شود و به مقاومت در برابر آن بپردازد و، يا بر آن پيروز شود، و يا از آن اجتناب كند. پس اگر به اين سنت كافر شويم و