تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٧ - شرح آيات
مغرب.» اين آيه كريمه توجّه ما را به حركت انتقالى زمين بر گرد خورشيد جلب مىكند كه هر سال يك دور آن به پايان مىرسد و سبب پيدايش چهار فصل سال مىشود، و در ضمن آن روزانه محل برآمدن صبحگاهى خورشيد از افق (مشرق) و فرو رفتن شامگاهى آن در افق (مغرب) تغيير مىپذيرد، پس در اولين روز سال خورشيد از نخستين منزل طلوع صبحگاهى خود طلوع مىكند و هر روز محل اين منزل در آسمان تغيير مىپذيرد تا بار ديگر در اول سال بعد به همان نخستين منزل برسد و از آنجا طلوع كند، و در مقابل طلوع چنين كيفيتى عينا براى فرو رفتن خورشيد در مغرب پس از پايان روز پيش مىآيد. و در الاحتجاج طبرسى رحمه اللَّه آمده است كه امير المؤمنين (ع) گفت: «و اما گفته خداى تعالى: (الآية) حكايت از آن است كه مشرق زمستان جدا است و مشرق تابستان جدا. مگر اين را در غروب كردن خورشيد و دورى آن نمىبينى»؟ و درباره حركت خورشيد توضيح مىدهد و مىگويد: «و امّا گفته او بِرَبِّ/ ٣٠٠ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ «پروردگار خاورها و باخترها».
و آيه همچنين حركت وضعى زمين را بر گرد خودش به ياد ما مىآورد كه هر روز يك بار انجام مىشود، و نيز از شب و روز سخن مىگويد كه نتيجهاى از اين گردش است، كه آن نيز مسير انسان را كامل مىكند و در خدمت مصالح و خواستهاى او در زندگى است، و از جمله خواب و آسايش او در شب، و فعاليت و كوشش او در روز، و گفته خدا: «المشرقين و المغربين» به تفصيل و بيانى نياز ندارد، چه علم اين حقيقت را به ما آموخته است كه زمين هميشه به دو نيمه تقسيم مىشود و اگر نيمه اول با طلوع آفتاب مقابل باشد، در نيمه ديگرش آفتاب غروب كرده است، و عكس اين نيز درست است، و بنا بر اين دو مشرق و دو مغرب وجود دارد كه پياپى براى كره زمين به وجود مىآيند.
و اين هر دو حركت نعمت است و نام الرحمن را براى ما منعكس مىسازد، ولى ما را كه در هر ذره از وجودمان احاطه شده با نعمتهاى خداييم، مشاهده مىكنى كه به تكذيب آنها مىپردازيم، پس آيا جاى آن ندارد كه پروردگارمان عتاب خود