تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٦ - شرح آيات

آفريد.» و شعله‌هاى آتش چون قوى شود، التهاب پيدا مى‌كند و درهم فرومى‌رود، چنان كه بخشى از آب دريا در بخش ديگر آن داخل مى‌شود، و اساس آفرينش نعمتى است كه بايد جنّيان سپاسگزار آن باشند، كه خدا به آنان چنان قوتى بخشيد كه يكى از آنان تخت بزرگى همچون تخت بلقيس ملكه سبا را از يمن به فلسطين در مدت زمانى انتقال داد كه از زمين بلند شدن سليمان (ع) از جايگاه خودش كوتاهتر بود! و چون هر يك از جنّيان به اصل خود نظر افكند/ ٢٩٩ و به نعمتهايى كه خدا به او ارزانى داشته، متوجه آن خواهد شد كه هر شرف و بزرگوارى كه دارد از فضل خداوند متعال است، پس چگونه مى‌توانند آيات او را مورد تكذيب قرار دهند؟! [٢٥] فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌ «پس كدام يك از نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب مى‌كنيد؟» و يكى از آلاء خدا بر ايشان آن است كه آنان را از مادّه‌اى آفريده كه با خواسته‌ها و نقش هر يك از ايشان در زندگى تناسب دارد، پس آدمى را از گلى سست و بد بو آفريد، ولى به او با بخشيدن عقل و علم قوام و استحكام عنايت كرد، تا آن حد كه مى‌تواند جنّ را مسخّر خود سازد، و جن را از آتش آفريد، و در بعضى از امور به او قوت و قدرت بخشيد، ولى اين اختلاف در آفرينش به معنى تمايزى عنصرى بر عنصر ديگر نيست، بدان سبب كه ارزش به عمل صالح بستگى دارد، خواه از صلصال صادر شده باشد، يا از آميخته‌اى از آتش، و بدين معنى نيست كه يكى ربّ و پروردگار است كه بايد به توسط ديگرى كه مربوب و پرورده است پرستش شود، بلكه آنان دو آفريده‌اند و خداى يگانه‌اى به نام اللَّه دارند.

[١٧- ١٨] و ناحيه ديگرى از رحمت الاهى را هر روز در حركت خورشيد و زمين مشاهده مى‌كنيم.

رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ‌ «پروردگار دو مشرق و پروردگار دو