پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥١ - چند نكته درباره حادثه قتل عثمان

شكل اصلى بيرون بردند و انواع تبعيض‌ها و ظلم و فسادها را در جامعه اسلامى رواج دادند.

٢- قابل توجّه است كه اين حادثه در مدينه و در برابر چشم صحابه اعم از مهاجران و انصار واقع شد و كمتر كسى به يارى عثمان برخاست؛ گويا همه با سكوت آميخته با رضايت، حركت خودجوش مردم را بر ضدّ او امضا مى‌كردند؛ بلكه طبق آن چه در تاريخ طبرى نقل شده، گروهى از صحابه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به يكديگر نامه نوشتند كه جهاد با دشمن را فعلا رها كنيد؛ زيرا جهاد در مدينه است، نه در سرزمين روم (چرا كه حكومت اسلامى به فساد گراييده و اصلاح آن بر هر چيز مقدّم است). تنها كسى كه به يارى عثمان برخاست و جلو تندروى‌ها را گرفت، امير مؤمنان على عليه السّلام بود كه فرزندان خود را مأمور حمايت از او ساخت!! زيرا مى‌دانست قتل عثمان آثار منفى زيادى به همراه دارد؛ هر چند شورش مردم به قدرى شديد بود كه اين حمايت نيز مؤثر نشد.

٣- امير مؤمنان على عليه السّلام در خطبه مزبور، پيش از آن كه اعتراضات مردم به اوج خود برسد، بهترين نصايح و اندرزها را به عثمان گوشزد كرد و به او شديدا هشدار داد كه هر چه زودتر از اين راه باز گردد و اشتباهات خود را اصلاح كند و او قول داد به آن عمل كند؛ امّا يا نخواست و يا اطرافيان او نگذاشتند كه در برابر خواسته‌هاى به حق مردم تسليم شود.

از بعضى كتب تواريخ استفاده مى‌شود كه او به دليل تعصب شديدى كه نسبت به اقوام و بستگان خود داشت حاضر نبود به اشتباهات خود درباره آن‌ها صريحا اعتراف كند و بعد از نصايح امير مؤمنان على عليه السّلام عرض كرد: من كار خلافى نكردم. من صله رحم نمودم (اگر اموال بيت المال را به خويشاوندانم بخشيده‌ام از باب صله رحم بوده است) و افراد فقير را بى‌نياز كرده و بى‌پناهان را پناه داده‌ام و كسانى را به امارت و ولايت برگزيده‌ام كه شبيه برگزيدگان عمر بودند! امام عليه السّلام فرمود: عمر، چنان بر واليان خود مسلّط بود كه اگر مرتكب خلافى مى‌شدند آن‌ها را به شديدترين وجهى مجازات مى‌كرد؛ ولى تو در برابر