پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٨ - شرح و تفسير نشانههاى پيشوايان عادل و ستمگر

خون در ميان مسلمين جارى شد. عواقب دردناك آن نيز بعد از گذشتن قرن‌ها همچنان به چشم مى‌خورد.

درباره علل شورش مردم بر ضد عثمان و عوامل قتل او در جلد اول و دوم اين كتاب به قدر كافى بحث كرده‌ايم. [١]

*** سپس امام عليه السّلام به مهم‌ترين عامل انحراف عثمان- كه تمام تيره روزى‌هاى او از آن نشأت گرفت يعنى تسليم بى قيد و شرط بودن در برابر مروان- اشاره كرده، چنين مى‌فرمايد: «مبادا مركب راهوار مروان شوى (و زمام خود را به دست او بسپارى) تا تو را هر جا مى‌خواهد ببرد؛ آن هم بعد از اين سنّ و سال و گذراندن عمر (و تجربيات فراوان)» (فلا تكوننّ لمروان سيّقة [٢] يسوقك حيث شاء بعد جلال‌ [٣] السّنّ و تقضّي العمر [٤]).

در تواريخ نقل شده كه سن عثمان در آن زمان ٨٢ سال بود. [٥] بى‌شك، مروان بن حكم، مهم‌ترين نقش را در حكومت عثمان داشت؛ به گونه‌اى كه كارها مطابق ميل او پيش مى‌رفت؛ حتى زمانى كه عثمان، نصايح امام عليه السّلام را شنيد و تصميم بر عذرخواهى از مردم گرفت، مروان شديدا به مخالفت برخاست و مانع جبران‌

---

[١] به جلد ١، صفحه ٣٧١ تا ٣٧٦ (با عنوان علل شورش بر ضد عثمان) و جلد ٢، صفحه ٢٣٢ تا ٢٤١ (با عنوان عوامل قتل عثمان) و همان جلد، صفحه ٤٨٨ (با عنوان كارهاى عثمان كه موجب خشم عمومى شد) مراجعه فرماييد.

[٢] «سيقة» (بر وزن سيّدة) صفت مشبهه از ماده «سوق» (بر وزن فوق) گرفته شده به معناى حيوان راهوارى است كه آن را به هر طرف مى‌برند و گاه به معناى حيواناتى است كه به دست دشمن مى‌افتد و آن را با خود مى‌برند.

[٣] «جلال» به معناى بزرگى است و جلال السن به معناى سن بالا است.

[٤] «تقضّى» و «انقضاء» از يك ريشه گرفته شده و به معناى گذشتن است.

[٥] تاريخ طبرى، جلد ٣، صفحه ٤٤١ و ٤٤٣. اقوال ديگرى نيز در مورد سن عثمان در آن زمان وجود دارد ولى غالبا سن او را ٨٢ سال دانسته‌اند.