پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٥ - شرح و تفسير ناپايدارى دنيا

جمله «أمرتم بالظّعن ...» مى‌تواند اشاره به امر تشريعى الهى باشد كه در آيات مربوط به فناى دنيا و اين كه هر كسى سرانجام طعم مرگ را مى‌چشد به دلالت التزامى آمده است و مى‌تواند اشاره به امر تكوينى باشد؛ زيرا خداوند اسباب و عوامل حركت را چنان آفريده كه كودكان به سرعت جوان و جوانان پير و پيران به سوى ديار بقا مى‌شتابند و با جمله‌ «وَ سارِعُوا إِلى‌ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ» [١] دستور سير سريع را به سوى اسباب آمرزش و مغفرت صادر فرموده است.

در نامه ٣١ نهج البلاغه نيز مى‌خوانيم كه امام عليه السّلام خطاب به فرزندش (امام حسن عليه السّلام) مى‌فرمايد: «يا بنىّ أنّ من كانت مطيّته اللّيل و النّهار، فإنّه يسار به و إن كان واقفا، و يقطع المسافة و إن كان مقيما وادعا؛ پسرم! آن كس كه مركبش شب و روز است، همواره در حركت خواهد بود؛ هر چند ظاهرا ساكن است و قطع مسافت مى‌كند؛ گرچه در جاى خود ايستاده و راحت است».

و در ادامه سخن تشبيه رسا و گويايى براى مردم دنيا ذكر كرده، مى‌فرمايد: «شما همچون كاروانى هستيد كه در منزلگاهى توقف كرده، و نمى‌دانيد چه وقت دستور حركت به شما داده مى‌شود» (فإنّما أنتم كركب‌ [٢] وقوف، لا يدرون متى يؤمرون بالسّير).

ممكن است اين سؤال مطرح شود كه امام عليه السّلام در جمله «أمرتم بالظّعن ...» مى‌فرمايد:

فرمان حركت صادر شده، در حالى كه در جمله «لا يدرون متى يؤمرون بالسّير» (نمى‌دانند چه وقت دستور حركت داده مى‌شود) مى‌فرمايد: هنوز دستور حركت صادر نشده؛ اين دو تعبير چگونه با يكديگر سازگار است؟

با قدرى توجه در مى‌يابيم كه اوّلى اشاره به حركت در دنيا به سوى كمال و سرعت‌

[١] آل عمران، آيه ١٣٣.

[٢] «ركب» جمع راكب در اصل به معناى شتر سوار است؛ ولى معمولا اين واژه به معناى كاروان به كار مى‌رود.