پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣٦ - شرح و تفسير آيا خدا را ديدهاى؟

شرح و تفسير آيا خدا را ديده‌اى؟

از روايات مختلف در شرح حال امير مؤمنان على عليه السّلام استفاده مى‌شود كه حضرت بارها مى‌فرمود: «سلوني قبل أن تفقدوني؛ هر مطلبى را كه مى‌خواهيد از من سؤال كنيد پيش از آن كه از ميان شما بروم» و به اين ترتيب آمادگى خود را براى پاسخ به هر سؤال مربوط به دين و دنياى مردم بيان مى‌فرمود؛ حتى بعد از آن كه ضربه هولناك ابن ملجم بر فرق مباركش وارد شد در ملاقاتى كه با توده‌هاى مردم در بستر شهادتش داشت، همين جمله را تكرار فرمود!! از جمله مواردى كه امام عليه السّلام اين جمله را بيان فرمود هنگامى بود كه بر كرسى خلافت ظاهرى نشست و براى مردم خطبه‌اى خواند و در ضمن آن خطبه جمله «سلوني قبل أن تفقدوني» را تكرار فرمود و بر اين معنا تأكيد كرد كه مخصوصا از تمام آيات قرآن و زمان و شأن نزول و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه آن با خبرم. در اين هنگام، «ذعلب يمانى» كه مردى شجاع و فصيح بود برخاست و سؤال مزبور را مطرح كرد و امام عليه السّلام با زيبايى تمام به پاسخ او پرداخت. [١] «آيا ممكن است كسى را كه نمى‌بينم عبادت كنم؟!» (أ فاعبد ما لا أرى؟).

به اين معنا كه عبادت، فرع بر معرفت است و معرفت درجاتى دارد كه بالاترين درجه آن درجه شهود است و امام عليه السّلام در اين سخن به مرحله عالى عبادت خود نظر دارد كه آن را همراه با مشاهده ذات پاك پروردگار مى‌شمرد.

ذعلب در فكر فرو رفت كه منظور امام عليه السّلام در اين جا كدام مشاهده است؟ آيا مشاهده حسى است كه قائلان به جسميت خداوند (مجسّمه) عقيده دارند؟ يا مشاهده روحانى و معنوى مى‌باشد كه چيزى برتر از مشاهده عقلى است؟ لذا بلافاصله سؤال كرد: چگونه خدا را مى‌بينى؟ «و كيف تراه؟» آيا اين سؤال و استفهام براى كشف حقيقت بود يا نوعى‌

[١] توحيد صدوق، صفحه ٣٠٥. (باب ٤٣، حديث ١ و ٢).