پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٠ - شرح و تفسير سه دستور مهم اخلاقى

بكبيركم).

زيرا از يك سو بزرگ‌سالان، تجربيات بيش‌ترى دارند و سرد و گرم روزگار را چشيده و از خير و شرّ امور آگاه‌ترند و از سوى ديگر آن‌ها دوران پر شور و شرّ جوانى را پشت سر گذاشته و آرامش و آرايش اخلاقى بيش‌ترى پيدا كرده و به سنن و آداب اجتماعى آشناتر شده‌اند؛ گر چه اين يك قاعده كلى نيست و قطعا استثنائاتى دارد؛ ولى به صورت يك حكم غالبى قابل انكار نيست.

دستور دوّم مى‌فرمايد: «و بزرگ‌سالانتان نيز بايد نسبت به كودكانتان مهربان باشند» (و ليرأف‌ [١] كبيركم بصغيركم).

صعف‌هاى آن‌ها را جبران كنند و تجربيات خود را به آن‌ها منتقل سازند و از خطاهاى آنان تا آن جا كه ممكن است چشم‌پوشى نمايند و به آنان در همه چيز كمك كنند.

اگر اين دو اصل در جامعه رعايت شود نسل‌هاى جديد و قديم چنان به هم مى‌پيوندند كه مى‌توانند صف واحدى همچون بنيان مرصوص تشكيل دهند. در غير اين صورت، جنگ ميان نسل‌هاى جديد و قديم، فضاى جامعه را تاريك خواهد كرد.

و در سوّمين دستور كه در واقع تأكيدى است بر دستورهاى پيشين مى‌فرمايد:

«همچون سنگ‌دلان دوران جاهليّت نباشيد كه نه آگاهى از دين داشتند و نه به دستورات الهى مى‌انديشيدند» (و لا تكونوا كجفاة [٢] الجاهليّة: لا في الدّين يتفقّهون، و لا عن اللّه يعقلون).

آرى، افراد نادان كه نه تربيت دينى يافته‌اند و نه عقل و خرد خويش را به كار گرفته‌اند مردمى خشن و بى انصاف و بى‌ادب و در مجموع براى جامعه مشكل آفرين مى‌باشند؛ نه به صغير رحم مى‌كنند و نه از كبير پند مى‌پذيرند.

[١] «ليرأف» از مادّه «رأفت» به معناى مهربانى گرفته شده است.

[٢] «جفاة» جمع «جافى» از ماده «جفا» به معناى خشونت گرفته شده است و به افراد خشن «جافى» مى‌گويند.