پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١١ - شرح و تفسير سه دستور مهم اخلاقى

سپس امام عليه السّلام اين گروه را با ذكر مثالى كاملا معرفى مى‌كند و مى‌فرمايد: «مبادا همچون تخم (افعى) در محل تخم گذارى پرندگان باشيد كه شكستن آن گناه است (زيرا گمان مى‌رود تخم پرنده باشد) ولى جوجه آن شرّ و زيانبار است (چون در حقيقت، تخم افعى است)» (كقيض‌ [١] بيض في أداح‌ [٢] يكون كسرها وزرا، و يخرج حضانها [٣] شرّا).

اشاره به اين كه نكند در عين اين كه ظاهر شما اسلام است باطنتان همچون جفات و سنگ دلان دوران جاهليّت باشد و افراد صالح در طرز برخورد با شما گرفتار شك و ترديد شوند. اگر معامله صدق و امانت اسلامى كنند مى‌ترسند باطن، بوى نفاق جاهليّت دهد و اگر برخوردى همچون برخورد با منافقان داشته باشند از آن بيم دارند كه باطن شما باطن نيكان و پاكان باشد.

معروف است كه شترمرغ و همچنين مرغ سنگ‌خواره (مرغى كه در بيابان‌ها زندگى مى‌كند و با منقار خود سنگ‌ها را مى‌شكند) رمل‌هاى بيابان را كنار مى‌زند و در آن تخم مى‌گذارد و نيز افعى‌ها و مارها در چنين جاهايى تخم‌گذارى مى‌كنند؛ از اين رو هنگامى كه انسان با چنين تخم‌هايى در بيابان رو به رو مى‌شود، نمى‌داند تخم مار افعى است يا تخم سنگ خواره و شترمرغ و در طرز رفتار با آن گرفتار شك و ترديد مى‌شود يا به تعبير ديگر: انسان خشن و سنگ‌دل صورتش صورت انسان است و درونش مملوّ از شرّ و فساد؛ همچون تخم‌هايى كه صورتش تخم پرندگان است و درونش افعى خطرناك. امام عليه السّلام با اين تشبيه جالب و كم نظير، مشكلات زندگى با افراد منافق را ترسيم فرموده است.

[١] «قيض» به معناى پوست تخم مرغ و نيز به معناى شكافته شدن و تركيدن (پوست تخم مرغ) نيز آمده است.

[٢] «أداح» جمع «أدحى» (بر وزن سنّى) به معناى محل تخم گذارى شترمرغ در شن‌هاست و از ماده «دحو» (بر وزن نهر) به معناى گسترش گرفته شده است.

[٣] «حضان» به معناى تخمى است كه زير شكم پرنده براى جوجه شدن قرار گرفته است؛ از ماده «حضانت» به معناى زير بال و پر گرفتن گرفته شده است.