پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٢ - شرح و تفسير بردگان دنيا

دروغگو باشى؟ يا او را شايسته اميد نمى‌دانى؟ (كه اين هر دو خيالى است باطل) همچنين اگر او از يكى از بندگان خدا بترسد به سبب اين خوف، براى او اهمّيّتى قائل مى‌شود كه براى خدا قائل نيست؛ در واقع خوف از بندگان را نقد مى‌شمرد و خوف از پروردگار خويش را وعده‌اى دور از انتظار! (آرى) كسى كه دنيا در چشم او بزرگ جلوه كند و جايگاه آن در قلبش مهم باشد، آن را بر خداى متعال مقدّم مى‌دارد. از همه چيز مى‌برد و به دنيا مى‌پيوندد و برده آن مى‌شود.

شرح و تفسير بردگان دنيا

امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه بعد از بيان عظمت پروردگار و حمد و سپاس او و نشانه‌هاى ذات پاكش در جهان هستى- كه در بخش پيشين گذشت- به پند و اندرز غافلان مى‌پردازد و به سراغ يكى از مهم‌ترين مسائل يعنى موضوع خوف و رجا مى‌رود؛ حقيقت آن را مى‌شكافد و نشانه‌هاى آن را شرح مى‌دهد و مدعيان دروغينش را رسوا مى‌سازد؛ مى‌فرمايد: «او گمان مى‌برد، به خدا اميدوار است؛ اما سوگند به خدا دروغ مى‌گويد» (يدّعي بزعمه أنّه يرجو اللّه، كذب و العظيم!). [١] سپس به ذكر دليل مى‌پردازد و مى‌فرمايد: « (اگر راست مى‌گويد) چرا اين اميدوارى در عملش ديده نمى‌شود؟ زيرا هر كس به چيزى اميد دارد، در عملش مشاهده مى‌شود» (ما باله لا يتبيّن رجاؤه في عمله؟ فكلّ من رجا عرف رجاؤه في عمله).

اين دليل بسيار روشنى است. كشاورزى و باغبانى كه به گرفتن محصول از زمين و باغش اميد دارد به آبيارى مرتب و دفع آفات و فراهم كردن تمام مقدمات و وسايل نمو و

[١] تعبير به «و العظيم» به جاى «و اللّه العظيم» به دليل اين است كه گاهى حذف موصوف و تكيه بر صفت، تأكيد بيشترى نشان مى‌دهد؛ يعنى آن قدر اين وصف عظمت براى ذات پاك او ثابت و مسلّم است كه گويى نامى از نام‌هاى اوست.