پرورش محصول مى‌پردازد. اگر باغبان و كشاورزى ادّعاى چنين اميدى را كرد، ولى در خانه‌اش نشست و دست به كارى نزد، همه مى‌دانند اين يك اميد كاذب است؛ خيال اميد است، نه اميد. اميد به لطف پروردگار، هنگامى اميد راستين است كه همگام با اطاعت فرمان او و قدم گذاشتن در مسير رضاى او باشد.

در حديثى نيز از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم: «خدمتش عرض كردند: گروهى به سراغ گناه مى‌روند و مى‌گويند: به لطف خدا اميد داريم. امام عليه السّلام فرمود: «كذّبوا ليسوا براجين إنّ من رجا شيئا طلبه و من خاف شيئا هرب منه؛ آن‌ها دروغ مى‌گويند؛ داراى رجا و اميد نيستند. كسى كه به چيزى اميد دارد، به دنبال آن مى‌رود و كسى كه از چيزى مى‌ترسد از آن مى‌گريزد». [١] و بعد در ادامه اين سخن به بيان كسى كه مبدأ اصلى خوف و رجاست پرداخته، مى‌فرمايد: «هر اميدى جز اميد به خداوند متعال نابجا، و هر ترس واقعى جز ترس از (مخالفت با) خدا نادرست است» (و كلّ رجاء- إلّا رجاء اللّه تعالى- فإنّه مدخول‌ [٢] و كلّ خوف محقّق‌ [٣] إلّا خوف اللّه).

[١] اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٦٨.

[٢] «مدخول» از ماده «دخل» (بر وزن اجل) به معناى فساد كردن گرفته شده؛ بنابر اين مدخول يعنى چيزى كه فاسد يا غش در آن است.

[٣] «محقق» به معناى معلوم و قطعى در جمله بالا صفت براى خوف است- و بايد مجرور باشد- اشاره به اين كه ترس واقعى تنها از خداست؛ چرا كه اوست كه بدكاران را كيفر مى‌دهد؛ بنابر اين اگر از خدا بترسيم و نافرمانى او نكنيم از هيچ چيز و هيچ كس نخواهيم ترسيد؛ ولى بسيارى از شارحان و مترجمان «محقق» را خبر «كل خوف» گرفته‌اند و در مرجع ضمير «فانه» و همچنين استثنا و مفهوم مجموع جمله گرفتار مشكلات زيادى شده‌اند؛ حال آن كه اگر «محقق» را صفت خوف بگيرند، مفهوم اين جمله كاملا واضح است. قابل توجه اين كه جمله قبل كه درباره رجا صحبت مى‌كند، قرينه خوبى بر معنايى است كه بيان شد.

به تعبير ديگر، امام عليه السّلام مى‌فرمايد: هر اميدى جز اميد به خدا باطل و هر خوفى جز خوف از خدا نادرست است.