پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٣ - شرح و تفسير راه شناخت نيكان و بدان

و در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً»؛ سرزمين پاكيزه گياهش (پاكيزه) به فرمان پروردگار مى‌رويد؛ اما سرزمين خبيث و بد جز گياه ناچيز و بى ارزش از آن نمى‌رويد». [١] در روايات اسلامى و كلمات فقها نيز اين مسأله ديده مى‌شود:

امير مؤمنان على عليه السّلام مى‌فرمايد: «ما أضمر أحد شيئا إلّا ظهر في فلتات لسانه و صفحات وجهه؛ كسى چيزى را در دل پنهان نمى‌كند مگر اين كه در سخنانى كه از دهانش بيرون مى‌پرد و در چهره‌اش، آشكار مى‌شود». [٢] فقها نيز در بحث عدالت مى‌گويند: حسن ظاهر و عمل به وظايف شرع حكايت از وجود ملكه عدالت در باطن مى‌كند.

جالب اين كه در عصر ما وسايلى ساخته‌اند به نام دروغ سنج كه از تغيير حركات نبض و قلب و فشار خون و غير آن مى‌توان راستگو بودن يا دروغ‌گو بودن شخص را به هنگامى كه مطلبى را اظهار مى‌دارد، شناخت.

همان گونه كه اشاره شد اين قاعده كلى مانند ساير قواعد بدون استثنا نيست؛ زيرا افرادى هستند بسيار پيچيده و به تعبير عاميانه «تودار» كه به آسانى نمى‌توان آن‌ها را از اعمالشان شناخت؛ چنان ريا كار و متظاهر و مردم فريبند كه گاه افراد عاقل و هوشيار را نيز به خطا مى‌افكنند و به همين جهت امام عليه السّلام در ادامه سخن چنين مى‌فرمايد: «پيامبر راستگو صلّى اللّه عليه و آله فرمود: گاه خداوند بنده‌اى را دوست دارد ولى عملش را مبغوض مى‌شمرد و گاه عملش را دوست دارد و شخصش را مبغوض مى‌داند» (و قد قال الرّسول الصّادق- صلّى اللّه عليه و آله-: «إنّ اللّه يحبّ العبد، و يبغض عمله، و يحبّ العمل و يبغض بدنه»).

دليل جدايى ظاهر از باطن و عمل از عقيده در اين گونه موارد، عوامل فوق العاده‌اى‌

[١] اعراف، آيه ٥٨.

[٢] كلمات قصار، ٢٦.