٢٩٠٦/ ١. محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن فضّال، از ابن بكير؛ و على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى، از يونس، از مردى، هر دو [طريق‌] روايت كرده‌اند از زراره كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام به من فرمود كه: «چه مى‌گويى در اصحاب اعراف؟» عرض كردم كه: ايشان نيستند، مگر مؤمنان يا كافران. اگر داخل بهشت مى‌شوند، پس ايشان مؤمن‌اند، و اگر داخل آتش دوزخ مى‌شوند، پس ايشان كافرند. فرمود: «به خدا سوگند كه ايشان، نه مؤمن‌اند و نه كافر. و اگر مؤمن مى‌بودند، هر آينه داخل بهشت مى‌شدند، چنان كه مؤمنان در آن داخل شدند، و اگر كافر مى‌بودند، هر آينه داخل آتش دوزخ مى‌شدند، چنان كه كافران در آن داخل شدند، وليكن ايشان، گروهى‌اند كه ثواب‌ها و گناهان و خوبى‌ها و بدى‌هاى ايشان، برابر است؛ پس عمل‌ها، ايشان را قاصر گردانيده. و به درستى كه ايشان، چنان كه خداى عز و جل فرموده، خواهند بود». عرض كردم كه: آيا ايشان از اهل بهشت‌اند، يا از اهل دوزخ؟ فرمود كه: «ايشان را وا گذار، چنان كه خداى عز و جل ايشان را وا گذاشته». عرض كردم كه: آيا ايشان را به تأخير مى‌افكنى و حكم ايشان را موقوف مى‌دارى؟ فرمود: «آرى، ايشان را به تأخير مى‌افكنم، چنان كه خدا ايشان را به تأخير افكنده. اگر خواهد، ايشان را به رحمت خويش داخل بهشت گرداند، و اگر خواهد، ايشان را به گناهان ايشان به سوى دوزخ مى‌راند، و بر ايشان ستم نكرده است». عرض كردم كه: آيا هيچ كافرى داخل بهشت مى‌شود؟ فرمود: «نه».

عرض كردم: آيا غير از كافر، كسى داخل آتش دوزخ مى‌شود؟ زراره مى‌گويد كه: حضرت فرمود: «نه، مگر آنكه خداى عز و جل خواسته باشد. اى زراره! به درستى كه من مى‌گويم، آنچه خدا خواهد، مى‌باشد، و تو نمى‌گويى، آنچه خدا خواهد، مى‌باشد. بدان و آگاه باش! كه تو

[١]. معنى اعراف مذكور شد، و اصحاب اعراف، به واسطه مقصود از اضافه و نسبتى كه در آن مأخوذ است، مختلف مى‌شوند. و مراد از ايشان در اين عنوان، چنان كه حديثِ باب بر آن دلالت مى‌كند، گروهى‌اند كه حسنات و سيّئات ايشان برابر است، و حسنات ايشان مانع است از آنكه به جهنّم روند، و سيّئات ايشان مانع است در ميان ايشان و بهشت؛ پس ايشان، در آنجا باشند، تا خدا در حق ايشان حكم فرمايد، به آنچه خواسته باشد.( مترجم)