مجاهدان و رزمندگان مسلمان هيچ‌گاه نبايد در برخورد با دشمن از مسير عدالت و انصاف خارج شوند و كردار خويش را به ننگ تجاوز و ستم بيالايند.
٣. دفاعى بودن‌ ادّعاى دفاعى بودن ماهيّت جنگ در اسلام، در دفاع يا جهاد دفاعى به سهولت قابل هضم و مورد وفاق همگان است، امّا چنين ادعايى در جنگ و جهاد ابتدايى تا اندازه‌اى دشوار و چه بسا متناقض جلوه كند، زيرا اين پرسش پيش مى‌آيد كه جنگ ابتدايى كه خود قسيم (همرديف) جنگ دفاعى است، چگونه ممكن است داراى ماهيتى دفاعى باشد؟! براى پاسخ به اين پرسش بايد گفت: دفاع در مبحث جهاد، داراى دو مفهوم محدود و گسترده است. مفهوم محدود آن، دفاع در برابر تجاوز نظامى دشمن است. دفاع به اين معنا، همرديف جهاد ابتدايى است، امّا مفهوم گسترده‌اش، دفاع در برابر هرگونه تجاوز است كه براى دفع آن بايد به هجوم نظامى دست زد. آنجا كه گفته‌اند: «جهاد، داراى ماهيّتى دفاعى است» يا «جهاد، در حقيقت دفاع است»، دفاع به اين معنا مورد نظر بوده است. معنا و مفاد دفاعى بودن ماهيّت جهاد ابتدايى اين است كه روح دفاع در پيكر جنگ و جهاد ابتدايى جارى است. به سخن ديگر، در هر موردى كه جهاد ابتدايى توصيه و واجب شده است، بدون ترديد حقّى مورد تجاوز قرار گرفته، و چنين جهادى در حقيقت براى دفاع از آن حق است؛ هر چند نوع و گستره حق يكسان نيست.
حق گاه داراى جنبه شخصى و فردى است و گاه داراى جنبه ملّى. هر شخص حقّ دارد از جان و مال و ناموس خويش و هر ملّتى حقّ دارد از سرزمين و استقلال خود دفاع كند، امّا برخى حقوق به يك شخص و يا يك ملّت از آن جهت كه شخص و ملّت‌اند، اختصاص ندارد، بلكه به همه انسانها و ملّتها تعلّق دارد. از اين حقوق به حقوق انسانى تعبير مى‌شود. اكنون سخن در اين است كه آيا دفاع، تنها در حقوق فردى و ملّى مشروع است يا شامل حقوق انسانى نيز مى‌شود؟ براى يافتن پاسخ اين پرسش، پرسشى اساسى‌تر مطرح است و آن اينكه ملاك مشروعيّت و تقدّس دفاع چيست؟ آيا چون يك شخص از جان و مال و ناموس خويش و يك ملّت از سرزمين و استقلال خود دفاع مى‌كند، آن جنگ مقدّس و مشروع است يا علّت قداست و مشروعيت، دفاع از حق است؟ بى‌ترديد، ملاك تقدّس و مشروعيّت دفاع، از حق‌