گرفت، حكمش چيست؟ فرمود: امام سرمايه‌اش را به او بازمى‌گرداند و آنچه از محصول زمين در مقابل دسترنج خودش استفاده كرده، اشكالى ندارد». «١» در اينكه زمينهاى مفتوح العنوة نيز خمس دارند يا نه، اختلاف است. قول مشهور اين است كه اين زمينها خمس دارند و امام مخير است كه خمس خود زمينها را جدا كند و به صاحبانش بدهد يا خمس را از ارتفاع و حاصل زمينها جدا كند. «٢» مستند اين قول، آيه خمس و برخى روايات «٣» است. در مقابل برخى معتقدند كه زمينهاى مفتوح العنوه خمس ندارند، زيرا ظاهر رواياتى كه زمينهاى مفتوح العنوه را از آن مسلمانان مى‌داند، اين است كه همه اين زمينها از آنِ مسلمانان است نه چهارپنجم آنها. همچنين در روايات نيامده كه پيامبر (ص) خمس زمينهاى مفتوح العنوه را جدا مى‌كرد. پاسخ به استدلال به آيه خمس نيز اين است كه مخاطب در اين آيه، كسانى‌اند كه خود به شخصه غنيمتى به‌دست آورده‌اند و حال آنكه زمينهاى مفتوح العنوه، غنيمتى براى عنوان مسلمانان است نه شخص مسلمانان. حتى برخى گفته‌اند كه لفظ غنيمت به اموال منقول انصراف دارد. خلاصه اينكه، زمينهاى مفتوح العنوه همچون خمس ازجمله مالياتها و منابع مالى و درآمدهاى عمومى حكومت اسلامى و مسلمانان است و گرفتن ماليات از ماليات معنا ندارد. «٤» ٢- ٢- ١. زمينهاى فتح شده با صلح: اگر زمينهايى با قرارداد صلحى كه امام با صاحبان آنها منعقد مى‌كند، فتح گردد، ملكيت آنها تابع همان قرارداد صلح است. اين قرارداد ممكن است سه گونه منعقد شود؛ نخست، زمين از آنِ مالكان آنها باشد و در مقابل، خراج مشخصى بپردازند. در اين صورت، فروش اين زمينها و ديگر تصرفات صحيح است. دوم، زمين از آنِ همه مسلمانان باشد و مالكان در آن بمانند و جزيه مشخصى بپردازند. حكم اين‌گونه زمينها، حكم زمينهاى مفتوح العنوه است، يعنى زمينهاى آباد از آن مسلمانان و زمينهاى موات از آنِ امام است. «٥» سوم، زمين از آنِ امام باشد كه در اين صورت، حكم آن حكم زمينى است كه مالك‌