٣- ١. حقوق اسرا و سبايا اسرا چه كافر باشند يا باغى، حقوقى دارند كه بايد مراعات شود. همچنين سبايا- كه فقط مربوط به جنگ با كافران حربى است- حقوقى دارند كه بر رزمندگان مسلمان مراعات آنها لازم است. در اين بخش حقوق اسرا و سبايا را به تفكيك يادآور مى‌شويم:
١- ٣- ١. حقوق اسرا: اسير كنندگان حق ندارند به دلخواه يا از روى كينه و انتقامجويى با اسيران رفتار كنند. رسول خدا (ص) فرمود:
اسْتَوْصُوا بِالْاسارى‌ خَيْراً «١» بهترين رفتار را با اسرا داشته باشيد.
همچنين در حديثى آمده است:
وَ اوْصى‌ اصْحابَهُ يَوْمَ بَدْرٍ انْ يُكْرِمُوا الْاسارى‌ فَكانُوا يُقَدِّمُونَهُمْ عَلى‌ انْفُسِهِمْ عِنْدَ الْغَذاءِ «٢» به اصحابش فرمود كه اسيران را گرامى بدارند و ايشان نيز اسرا را در هنگام غذا بر خود مقدم مى‌داشتند.
و نيز در حديث ديگر آمده است: هنگامى كه اسيرى را به محضر پيامبر (ص) مى‌آوردند، او را به برخى از مسلمانان مى‌سپرد و مى‌فرمود: «به او نيكى كن». اسير دو سه روز پيش آن مسلمان مى‌ماند و او اسير را بر خود مقدم مى‌داشت. «٣» اينك به بيان برخى از حقوق اسرا مى‌پردازيم.
يك- تأمين جانى: همان‌گونه كه گذشت، كشتن اسير جز در موارد استثنايى جايز نيست، چنان كه آزار و شكنجه حتّى در باره افرادى كه محكوم به قتل هستند نيز روا نيست. در پايان جنگ حنين رسول خدا (ص) ندا كرد كه اسيرى از ايشان كشته نشود و چون شخصى به نام «ابن اكوع» به دستور عمر بن خطاب كشته شد و خبرش به آن حضرت رسيد، ناراحت شد و فرمود: «مگر به شما دستور ندادم كه اسيرى را نكشيد!» سپس يكى ديگر از اسرا به نام «جميل بن مَعْمَر» كشته شد. رسول خدا در حالى كه خشمناك بود، به انصار پيغام داد: «چرا او را