قوانين و مقررات جنگ و صلح در اسلام - تقی زاده اکبری، علی - الصفحة ١٤٢
جهاد مشروع نيست.
در پاسخ استدلال به اين روايت آمده است: مصداق آيه شريفه «التائبون العابدون ..» اعم از امام معصوم (ع) است و به ايشان منحصر نيست، هر چند ائمّه معصوم، كاملترين مصداق آيه شريفهاند. «١» از اين رو، نزول آيه «انّ الله اشترى من المؤمنين ..» و آيه شريفه «التائبون العابدون ..» در شأن ائمه معصوم، بر مصداق اتم و اكمل بودن آنان حمل مىگردد نه بر اختصاص داشتن به آنان. بنابراين، جهاد همراه كسى كه داراى صفات مذكور باشد، گرچه معصوم نباشد، مشروع است.
اشكال: اين روايت نسبت به بيان شرايط وجوب جهاد و صفات حاكمى كه جهاد همراه او مشروع است، مطلق نيست تا بتوان چنين استنباط كرد كه هرگاه صفات مذكور در كسى گرد آيد، جهاد همراه او جايز و حتى افضل از حج است، بلكه ممكن است شرايطى ديگر- از جمله عصمت- نيز شرط باشد. دليل اين مطلب آن است كه امام (ع)، در مقام بيان تمام ويژگيهاى حاكم نيست، بلكه در مقام بيان دليل ترك جهاد همراه ستمگران است.
پاسخ: هر چند امام (ع) در صدد بيان تمام حكم نيست، امّا پاسخ ايشان تنها به اين معناى التزامى و سلبى خلاصه نمىشود كه چون ائمّه جور داراى اين صفات نيستند، جهاد همراه آنان واجب يا افضل نيست، بلكه داراى اين معناى اثباتى و مطابقى نيز هست كه هرگاه صفات مذكور در حاكم باشد، جهاد همراه وى مشروع است و از حج نيز افضل است. «٢» از اين رو، برخى فقيهانى كه اذن امام معصوم (ع) را در مشروعيت و وجوب جهاد ابتدايى شرط نمىدانند، روايت فوق را شارح و مبيّن رواياتى مىدانند كه از جهاد تا ظهور امر و حكومت ائمّه معصوم (ع) نهى كردهاند، به اين معنا كه آنچه ملاك است، اين است كه حكومت، پيرو حق و به دور از هواهاى نفسانى باشد، چه حاكم آن معصوم باشد و چه غير معصوم. «٣» روايت چهارم: شيخ صدوق از امام جعفر صادق (ع) نقل كرده است كه حضرت فرمود:
جهاد همراه امام عادل، واجب است و هر كس در دفاع از مالش كشته شود، شهيد است. «٤»