قوانين و مقررات جنگ و صلح در اسلام - تقی زاده اکبری، علی - الصفحة ١٨٥
شش- مخاطب آيه شريفه، همه مسلمانان اعم از حاكمان و دولتمردان و مردماند. دليل اين مطلب اطلاق و جمع بودن امر «اعدوّا» است؛ هرچند ذيل آيه كه مخاطبان را به انفاق و جهاد مالى ترغيب مىكند، بيشتر، مردم را مخاطب نشان مىدهد. شايد سرّ اين ترغيب اين باشد كه در گذشته سلاح و تجهيزات نظامى ساده و ارزان بوده و بيشتر مردم توان تهيه آن را داشتهاند.
امروزه كه سلاح و تجهيزات نظامى بسيار پيچيده و هزينهبر هستند و مردم توان تهيه آنها را ندارد، مخاطب آيه در باره آمادگى تسليحاتى، بيشتر، حاكمان و دولتمردان جامعه اسلامىاند.
از مجموع آنچه گفته شد، به دست مىآيد كه بر حكومت و مردم جامعه اسلامى واجب است كه در حد توانشان به تهيه انواع سلاح و تجهيزات نظامى متناسب با مقتضيات زمان بهمنظور ترساندن دشمنان شناخته و ناشناخته و كسب قدرت دفاعى و بازدارندگى مبادرت ورزند.
١. راههاى تهيه سلاح و تجهيزات چنانكه گفته شد امر «اعدوّا» بر وجوب تهيه سلاح و تجهيزات دلالت دارد، اما به راههاى تهيه اشاره نكرده است. به همين دليل همه راههاى مجاز در شريعت مانند ساخت، خريد، اجاره و مانند آن را شامل مىشود. از اين رو، حكومت و نظام اسلامى به حكم اوَلى مخير است كه يا خود سلاح و تجهيزات مورد نياز را توليد كند يا از ديگران بخرد يا اجاره كند، مگر شرايطى پيش آيد كه اين حكم را تغيير دهد. دراين باره، چند فرض متصور است:
يك- توان و زمان كافى براى توليد وجود دارد، و خريد و اجاره موجب وابستگى مسلمانان به كفار و تسلط كفار بر مسلمانان مىشود. در اين فرض، به حكم قاعده نفى سبيل، «١» و حتى خود آيه «واعدوا لهم»- كه هدف از تهيه سلاح را ترساندن كفار دانسته- خريد و اجاره جايز نيست، و توليد واجب است.
دو- توان و زمان كافى براى ساخت وجود ندارد، و خريد و اجاره موجب تسلط كفار بر مسلمانان نمىشود. در اين فرض، خريد يا اجاره متعين و واجب است.
سه- توان و زمان كافى براى ساخت وجود ندارد و خريد و اجاره تسلط كفار را بر مسلمانان درپى دارد.