قوانين و مقررات جنگ و صلح در اسلام - تقی زاده اکبری، علی - الصفحة ١٢٩
بنا بر شرط بودن قدرت- كه در گذشته بيشتر با انبوهى نفرات حاصل مىشده و از همين رو برخى فقيهان افزون بر واژه منعت، واژه «كثرت» را بهكار بردهاند و نفرات اندك را باغى ندانستهاند- فرد يا گروه فاقد اين شرط، اگر با سلاح بر ضد امام عادل خروج كند، محارب محسوب مىشود. «١» ٢- ١. خروج از قلمرو نفوذ امام عادل شيخ طوسى، ابن حمزه و ابن ادريس، همچنين، خروج از قلمرو نفوذ امام عادل و جدا شدن از او- با رفتن به شهر يا بيابانى- را از شروط تحقق بغى شمردهاند و شيخ طوسى و ابن ادريس به صراحت گفتهاند: «كسانى كه در قلمرو نفوذ امام عادلاند، باغى نيستند». «٢» شيخ طوسى در مبسوط نقل كرده: «امام على (ع) خطبه مىخواند كه مردى از در مسجد- به قصد تعريض به حضرت كه در دين خدا [آدميان را] حَكَم قرار داده- گفت: لا حُكْمَ الّا لِلَّه، (هيچ حكمى جز براى خدا نيست). حضرت فرمود: اين سخن حقى است كه از آن باطل اراده مىشود. شما بر ما سه حق داريد؛ شما را از ياد كردن خدا در مساجد خدا باز نداريم، تا دستتان (قدرتان) با ماست، از بيتالمال محرومتان نكنيم، و آغازگر جنگ با شما نباشيم». وى پس از نقل اين روايت، جمله «مادامَتْ أَيْديكُمْ مَعَنا» را، «لَسْتُمْ مُنْفَرِدينَ» معنا مىكند، يعنى تا زمانى كه از ما جدا نشدهايد، از بيتالمال محرومتان نمىكنيم. «٣» شيخ محمد حسن نجفى روايت ياد شده را به دليل مرسل بودن حجّت نمىداند، امّا مىگويد: «گاه گفته مىشود كه حكم بغات جز از سيره امام على (ع) دانسته نمىشود- چنانكه شافعى و ديگران بدان اعتراف كردهاند- و از سيره حضرت جز آنچه در باره مارقين، ناكثين و قاسطين بوده، چيز ديگرى براى ما ثابت نشده است و اين سه گروه از قلمرو نفوذ امام خارج شده، كناره گرفته بودند». «٤» به نظر مىرسد كه خروج از قلمرو نفوذ امام عادل، تنها، نشانگر «خروج بر امام عادل» و آمادگى براى جنگ با اوست. از اين رو، نبايد آن را شرط مستقلى برشمرد. همچنين محتمل است كه مراد از جمله «مادامت ايديكم معنا» اين باشد: مادامى كه به مخالفت زبانى اكتفا كنيد و