جواز نيز هست يا نه، در پاسخ بايد گفت: اگر همه ادلّه شرط بودن حرّيت را تمام بدانيم، آنچه از آنها استفاده مى‌شود، عدم وجوب جهاد بر بردگان است، امّا دلالتى بر عدم مشروعيّت شركت بردگان در جهاد ندارد. تنها سخنى كه فقيهان به آن تصريح كرده‌اند، اين است كه مشروعيّت شركت عبد در جهاد، منوط به اذن مولى است. «١» البته مولى هيچ گاه نمى‌تواند عبد را بر انجام جهاد وادارد. بنابراين، حرّيت شرط جواز نيست.
٣- ٣. ذكورت‌ همه فقيهان اتفاق نظر دارند كه جهاد ابتدايى تنها بر مردان واجب است. دليل آن، رواياتى است كه از طريق شيعه و اهل سنّت نقل شده است.
روايت اوّل: اصبغ بن نباته مى‌گويد:
اميرالمؤمنين على (ع) فرمود: خداوند متعال جهاد را بر مردان و زنان واجب فرمود. جهاد مرد، بذل مال و جان است تا در راه خدا كشته شود، و جهاد زن اين است كه بر آزار و غيرتى كه از شوهر خود مى‌بيند، صبر كند. «٢» روايت دوم: عايشه مى‌گويد:
به پيامبر (ص) گفتم: اى رسول خدا، آيا جهاد بر زنان واجب است؟ حضرت فرمود: [آرى، ولى‌] جهادى كه در آن جنگ نيست، يعنى حج و عمره. «٣» برخى فقيهان گفته‌اند كه زنان از توان لازم براى جهاد بى‌بهره‌اند. از اين رو، جهاد بر آنان‌