پيشگفتار جوامع بشرى از گذشته‌هاى بسيار دور با واژگان جنگ و صلح آشنا بوده‌اند. صحيفه زندگانى بشر نيز از آغاز تا كنون، بيشتر، با خامه جنگ نگارش يافته است. به ندرت جامعه‌اى را مى‌توان يافت كه جنگ را نيازموده و تلخ و شيرين شكستها و پيروزيها را نچشيده باشد.
تجاوز و دفاع، دو روى زشت و زيباى سكّه جنگ و كارزارند كه خاستگاهشان، قدرت‌طلبيها و برترى‌جوييها از يك سو، و ستم‌ستيزيها و عدالت‌خواهيها از سوى ديگر بوده است؛ جاه‌طلبان از راه جنگ، در صدد گسترش دامنه نفوذ و سلطه خويش برآمده‌اند، عدالت‌خواهان نيز بناچار براى دفاع از عزّت و شرافت خويش به جنگ روى آورده و در برابر تجاوزگران، ميدان كارزار را رها نكرده‌اند تا مبادا فساد و تباهى، پهنه گيتى را درنوردد و زمين با همه گستره‌اش براى شايستگان و وارستگان تنگ شود.
پس از طلوع خورشيد اسلام از افق جزيرةالعرب و دعوت همگانى پيامبر (ص)، بسيارى از مشركان و يهوديان بناى ستيز و خصومت گذاشتند و براى محو اسلام و گروندگان اندكش، به جنگ دست يازيدند. مسلمانان هم با نزول آيه اذن جهاد (حج/ ٣٩)، اجازه يافتند تا از دين خدا و كيان اسلام دفاع كنند. از آن پس، نبردهاى متعددى ميان مسلمانان و مشركان و يهوديان رخ داد و آيات جهاد و دفاع به تدريج بر پيامبر (ص) فروفرستاده شد. در اين آيات، مبانى عقيدتى، اخلاقى، سياسى و فقهى جهاد و دفاع و پاره‌اى از مسائل تاريخى و نظامى نبردهاى مسلمانان با تجاوزگران تبيين گرديده است. افزون بر آيات، در روايات و سيره عملى پيامبر (ص) و حضرت على (ع) نيز ابعاد گوناگون جهاد و دفاع به‌ويژه بعد نظامى آن مانند