قوانين و مقررات جنگ و صلح در اسلام - تقی زاده اکبری، علی - الصفحة ١٧٩
ثبات و پايدارى از وظايف مجاهدان در ميدان نبرد با دشمن، ثبات و پايدارى، و فرار نكردن است. «١» آيات و روايات متعددى بر وجوب پايدارى و حرمت فرار دلالت دارند. خداى متعال در آيه ٤٥ سوره انفال مىفرمايد: «اى كسانى كه ايمان آوردهايد، چون [در ميدان نبرد] با گروهى برخورد مىكنيد، پايدارى ورزيد و خدا را بسيار ياد كنيد، باشد كه رستگار شويد». همچنين در آيه ١٥ سوره يادشده مىفرمايد: «اى كسانى كه ايمان آوردهايد، هرگاه [در ميدان نبرد] به كافران برخورد كرديد كه [به سوى شما] روى مىآورند، به آنان پشت مكنيد (فرار نكنيد)». از اين آيات به ترتيب وجوب پايدارى و حرمت فرار استفاده مىشود.
امام على (ع) به اصحابش مىفرمود: «چنانچه در جنگ با دشمنتان برخورد كرديد، سخن، كوتاه و خداى متعال را ياد كنيد و به آنان پشت نكنيد كه خداى را به خشم مىآوريد». «٢» حضرت در سخن ديگرى مىفرمايد: «فراركننده بايد بداند كه پروردگارش را به خشم آورده و خود را به هلاكت انداخته است، زيرا در فرار، خشم الهى، خوارى هميشگى و ننگ ابدى نهفته است. فراركننده هرگز به عمر خويش نمىافزايد و ميان خود و مرگش جدايى نمىاندازد و پروردگارش را خشنود نمىكند». «٣» اين روايات نيز بر حرمت فرار در ميدان نبرد دلالت مىكند.
موارد استثنا: در سه حالت وجوب پايدارى و حرمت فرار استثنا شده است، چيزى كه هست استثنا در يك حالت، متصل و در دو حالت منقطع است. به سخن ديگر، در يك حالت، موضوع (فرار) ثابت است، اما حكم (حرمت) آن برداشته شده، و در دو حالت، موضوع تغيير كرده و در نتيجه حكم هم منتفى شده است. اينك به اختصار به تبيين اين سه حالت مىپردازيم:
حالت نخست- بيش از دو برابر بودن كافران نسبت به مسلمانان: اگر در ميدان نبرد تعداد نفرات دشمن كافر بيش از دو برابر مسلمانان باشد، پايدارى واجب نيست و فرار جايز است.