دشمنانى كه بايد با آنها جنگيد، به آيات جنگ با مشركان مكّه، آيات جنگ با اهل كتاب، آيات جنگ با همه مشركان و آيات جنگ با همه كافران- خواه مشركان و خواه اهل كتاب- تقسيم كرده است. «١» از اين رو، مى‌توان گفت كه دشمنان غير مسلمان، يا مشركان‌اند يا اهل كتاب.
آيات جهاد با مشركان و اهل كتاب را به اعتبار شمول و گستردگى حكم مى‌توان در آيات گسترده يا مطلق و آيات محدود يا مقيّد دسته‌بندى كرد. آيات گسترده و مطلق آياتى‌اند كه در آنها جنگ با همه مشركان و اهل كتاب واجب شده است. در برابر، آيات محدود و مقيّد آياتى‌اند كه در آنها، جنگ نه با تمام مشركان و اهل كتاب، كه با برخى از آنان واجب شده است.
اينان كسانى‌اند كه يا با مسلمانان سَرِ ستيز دارند، يا مانع تبليغ و دعوت اسلامى‌اند و يا به عدّه‌اى مستضعف ستم مى‌كنند. نمونه‌هايى از آيات گسترده يا مطلق به قرار ذيل است:
فَإِذَا انسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ ... «٢» وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى‌ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلّهِ ... «٣» قَاتِلُوا الَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الآخِرِ وَلَايُحَرِّمُونَ مَاحَرَّمَ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّى‌ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ «٤» از اين آيات، دو آيه نخست به مشركان و آيه سوم به اهل كتاب اختصاص دارد. البته، مطلق دانستن آيه نخست بر اين استوار است كه حكم قتال با مشركان در آيه، به نحو قضيه حقيقيّه باشد نه قضيّه خارجيه. به سخن ديگر، آيه، متضمّن حكمى عام و شامل همه مشركان در همه زمانها باشد نه اينكه فقط به مشركان مكه اختصاص داشته باشد. «٥» همچنين، آيه سوم در صورتى مطلق محسوب مى‌شود كه واژه «مِنْ» در عبارت «من الذين اوتوا الكتاب» بيانيّه باشد