فصل سوم: اصالت جنگ يا صلح‌ پس از بيان ماهيت و هدفهاى جنگ و صلح در اسلام، بايسته است كه بدين پرسش پاسخ دهيم كه اصل نخست و قاعده اوّليّه در روابط مسلمانان با غير مسلمانان چيست؟ آيا صلح و همزيستى مسالمت‌آميز اصل است و جنگ حالتى استثنايى است يا به عكس، جنگ اصل است و صلح حالتى است استثنايى؟ «١» برخى فقيهان اين پرسش را اين‌گونه مطرح كرده‌اند كه آيا علت جنگ ابتدايى مسلمانان با غير مسلمانان- اعم از مشركان و اهل كتاب- كفر آنها است يا حرابت و سرِ ستيز داشتن آنان با مسلمانان؟ «٢» اگر كفر علت جنگ و جهاد ابتدايى باشد، جنگ اصل است، و صلح استثنا و اگر حرابت علت باشد، صلح اصل است و جنگ استثنا.
در پاسخ به پرسش ياد شده، دو نظريه كلّى اصالت صلح و اصالت جنگ مطرح شده است.
از آنجايى كه مهم‌ترين ادلّه معتقدان هر يك از دو نظريه، آيات جنگ و صلح است، لازم است پيش از بيان نظريه‌ها، نگاهى كوتاه به اين آيات بيندازيم:
يك- آيات جنگ: در قرآن كريم، آياتى بسيار در باره جهاد و جنگ در راه خدا آمده است كه به اعتبارهاى گوناگون مى‌توان آنها را دسته‌بندى كرد. علّامه طباطبائى اين آيات را به اعتبار