٤. انسانى بودن‌ رعايت حقوق انسانى و توجه وافر به مسائل اخلاقى، يكى ديگر از ويژگيهاى مهمّ جنگ در اسلام است. در اسلام، ميان خشونت پديده جنگ و لطافت عواطف انسانى و ملايمت اصول اخلاقى، قهر و مِهر، و صلابت و ملايمت، چنان ماهرانه الفت برقرار شده است كه مايه شگفتى است. اين ويژگى در محيط و فضايى ظهور يافت كه زشت‌ترين خصلتها و ناپسنديده‌ترين كارها رواج داشت و ابتدايى‌ترين حقوق انسانى زير پا گذاشته مى‌شد.
رعايت حقوق انسانى در جنگ، مورد توجه كسانى قرار گرفت كه پيش از ظهور اسلام، مدام در جنگ و خونريزى و غارت بودند و از انجام هيچ جنايتى پروا نداشتند. خورشيد اسلام كه فروزان گشت، چنين مردمى را از حضيض پستى بر قلّه انسانيت نشاند، اخلاق آنان را دگرگون و متعالى ساخت و اصول اخلاقى و حقوق انسانى فراموش شده را به متن زندگى‌شان بازگرداند. جنگ نيز- كه در آن، بيش از همه صحنه‌هاى زندگى، حقوق انسانى پايمال، و اخلاق پسنديده فراموش مى‌گشت- از اين دگرگونى بى‌بهره نماند. از آن پس، كشتن غيرنظاميان و افراد ناتوان و خردسال، مثله كردن، خيانت و پيمان‌شكنى و ده‌ها عمل ضد اخلاقى ديگر از صحنه جنگ رخت بربست. پيامبر اكرم (ص) به عنوان فرمانده جنگ، هر گاه قصد اعزام لشكرى را داشت، سپاهيان مسلمان را در مقابل خود مى‌نشاند و مى‌فرمود:
با نام خدا و در راه خدا و دين رسول خدا حركت كنيد، به يكديگر خيانت نورزيد و كسى را مثله نكنيد و پيمان نشكنيد. پيرمردان، پيرزنان، اطفال خردسال و زنان را نكشيد. تا ناگزير نشده‌ايد درختان را قطع نكنيد و اگر مسلمانى- خواه از فرومايه‌ترين يا شريف‌ترين- به يكى از كفار امان مى‌دهد تا كلام خدا را بشنود، او در امان است تا كلام خدا را بشنود. پس اگر اسلام را پذيرفت، برادر دينى شماست و گرنه، او را به محل خود بازگردانيد و از خداوند يارى بجوييد. «١»