قوانين و مقررات جنگ و صلح در اسلام - تقی زاده اکبری، علی - الصفحة ٢٣٩
بستى چه شد؟ نه به خدا سوگند، ديگر نخواهى توانست در مكه دست به گونههاى خود بكشى و بگويى: من دو مرتبه محمد را فريب دادم» و بنا به نقل ديگرى پيامبر فرمود: «مؤمن از يك سوراخ دو بار گزيده نمىشود». سپس به عاصم بن ثابت دستور داد تا گردنش را بزند. «١» دو- آزادى در مقابل فديه: دومين مطلبى كه در آيه چهارم از سوره محمّد (ص) به آن اشاره شده، مسئله «فداء» يعنى فديه گرفتن است. فديه عوضى است كه در مقابل آزادى اسير پرداخت مىشود. «٢» عوض ممكن است پول، كالا، خدمت، مبادله با اسراى خودى و يا همكارى در امور جنگى باشد. آيه شريفه شامل همه اين انواع مىشود و در جنگهاى صدر اسلام آزادى اسرا در مقابل فديه با انواع مختلف آن اتفاق افتاده كه به موارد آن به تفكيك با ذكر نمونه اشاره مىكنيم:
الف- فديه مالى: بيشترين تعداد از ميان هفتاد نفر اسير قريش با پرداخت سربها آزاد شدند و مبلغ آن نسبت به موقعيت و ثروت اشخاص متفاوت بود، از چهار هزار درهم تا يكهزار درهم. «٣» در سريّه عبداللّه بن جحش دو نفر از قريش به نامهاى «عثمان بن عبداللَّه» و «حَكَم بن كيسان» اسير شدند. قريش براى آزادى آنها فديه فرستادند، ولى چون دو نفر از مسلمانان كه در سريّه شركت كرده بودند، هنوز بازنگشته بودند و احتمال دستگيرى آنها به دست قريش مىرفت، رسول خدا (ص) نپذيرفت. چون آن دو مسلمان بازگشتند، حضرت فديه ايشان را پذيرفت و آن دو را آزاد كرد، امّا حكم بن كيسان اسلام آورد و در محضر پيامبر (ص) ماند تا اينكه در ماجراى بئر معونه به شهادت رسيد. «٤» ب- خدمت: همچنان كه پرداخت مالى به عنوان سربها موجب آزادى اسير مىگردد، انجام كار و خدمتى كه به اسير محوّل مىشود نيز مىتواند سربها تلقّى شده و سبب آزادى او شود. در جنگ بدر تعدادى از مشركان اسير شده، در مقابل سواد آموزى به چند نفر از