١- ١. اموال منقول‌ اموال منقول به‌دست آمده در جنگ با كافران حربى دو گونه‌اند؛ گونه‌اى كه براى مسلمان قابل تملك است و گونه‌اى كه براى مسلمان قابل تملك نيست. قسم اخير از غنايم محسوب نمى‌شود، مگر به چيزى تبديل گردد كه مسلمان بتواند آن را تملك كند مانند تبديل شدن شراب به سركه. اما قسمى كه براى مسلمان قابل تملك است، غنيمت محسوب مى‌شود و حكم آن- پس از جدا كردن اموالى كه در چگونگى تقسيم بدانها اشاره خواهد شد- بنا بر آيه خمس اين است كه خمس آن از آنِ خدا و رسول (ص) است و چهارپنجم آن- به كيفيتى كه بيان خواهد شد- ميان مجاهدان تقسيم مى‌شود. «١» در اينجا چند نكته گفتنى است:
نكته نخست: در اينكه آيا ميان آيه نخست سوره انفال- كه همه انفال ازجمله غنايم را ملك خدا و رسول مى‌داند- و آيه خمس- كه تنها خمس غنايم را از آنِ خدا و رسول و بقيه را از آنِ مجاهدان مى‌داند- تعارض وجود ندارد يا نه، اختلاف است. برخى قائل به تعارض‌اند و آيه خمس را ناسخ آيه نخست سوره انفال مى‌دانند، «٢» ولى بيشتر، اين دو آيه را متعارض نمى‌دانند و نسخ را مردود مى‌شمارند. هريك از اينان خود در جمع ميان حكم اين دو آيه سخنى گفته‌اند؛ برخى معتقدند كه پيامبر (ص) مى‌تواند در تمام غنايم تصرف كند و در اين باره اختيار تام دارد. پس از پيامبر (ص) هم امام مسلمانان مى‌تواند به هر نحو كه صلاح بداند آنها را به مصرف برساند. دليل اين قول اين است كه پيامبر (ص) در فتح مكه و غزوه حنين غنايم را ميان مسلمانان تقسيم نكرد. «٣» برخى ديگر امام مسلمانان را در عمل به مضمون يكى از دو آيه مخير مى‌دانند. «٤» برخى هم گفته‌اند كه چون مسلمانان در جنگ بدر بر سر اموال به‌دست آمده از دشمن اختلاف كردند، خداوند با نزول آيه قُلِ الْانْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ غنايم را از آنِ خود و رسول دانست تا به مجاهدان بفهماند كه نبايد در امور مادى تقوا را كنار گذارند و اختلاف كنند. بعداً با نزول آيه خمس به مجاهدان اجازه داد تا در